{"id":58,"date":"2026-05-08T13:10:29","date_gmt":"2026-05-08T17:10:29","guid":{"rendered":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/chapter\/chapter-1-unit-6-conjunct-consonants\/"},"modified":"2026-05-30T04:56:39","modified_gmt":"2026-05-30T08:56:39","slug":"chapter-1-unit-6-conjunct-consonants","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/chapter\/chapter-1-unit-6-conjunct-consonants\/","title":{"raw":"Unit 6 \u2014 Conjunct Consonants","rendered":"Unit 6 \u2014 Conjunct Consonants"},"content":{"raw":"<h2 data-section-id=\"rzkdgm\" data-start=\"319\" data-end=\"330\">Overview<\/h2>\r\n<p data-start=\"332\" data-end=\"443\">In Unit 5, you learned how consonants combine with vowel signs to make syllable blocks called \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"433\" data-end=\"441\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/p>\r\n<p data-start=\"445\" data-end=\"511\">In this unit, you will learn how Nepali writes consonant clusters.<\/p>\r\n<p data-start=\"513\" data-end=\"616\">A consonant cluster happens when two or more consonants come together with no vowel sound between them.<\/p>\r\n<p data-start=\"618\" data-end=\"678\">These joined consonant forms are called conjunct consonants.<\/p>\r\n<p data-start=\"680\" data-end=\"692\">For example:<\/p>\r\n<p data-start=\"694\" data-end=\"705\">\u0915\u094d\u0924<br data-start=\"697\" data-end=\"700\" \/><em data-start=\"700\" data-end=\"705\">kta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"707\" data-end=\"718\">\u0938\u094d\u0924<br data-start=\"710\" data-end=\"713\" \/><em data-start=\"713\" data-end=\"718\">sta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"720\" data-end=\"731\">\u092a\u094d\u0930<br data-start=\"723\" data-end=\"726\" \/><em data-start=\"726\" data-end=\"731\">pra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"733\" data-end=\"744\">\u0917\u094d\u092f<br data-start=\"736\" data-end=\"739\" \/><em data-start=\"739\" data-end=\"744\">gya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"746\" data-end=\"844\">In Devanagari (<em data-start=\"761\" data-end=\"773\">dewan\u0101gar\u012b<\/em>), conjunct consonants are usually written inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"834\" data-end=\"842\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/p>\r\n<p data-start=\"846\" data-end=\"875\">In this unit, you will learn:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"877\" data-end=\"1157\">\r\n \t<li data-section-id=\"4wx6xw\" data-start=\"877\" data-end=\"910\">what a conjunct consonant is<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"gan0di\" data-start=\"911\" data-end=\"953\">how the built-in <em data-start=\"931\" data-end=\"934\">a<\/em> sound is removed<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1sw1u5k\" data-start=\"954\" data-end=\"1004\">how the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"972\" data-end=\"981\">halanta<\/em>) helps form clusters<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1hi19h1\" data-start=\"1005\" data-end=\"1033\">how half-forms are used<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1ehtb30\" data-start=\"1034\" data-end=\"1071\">how \u0930 (<em data-start=\"1044\" data-end=\"1048\">ra<\/em>) behaves in clusters<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"85gqlt\" data-start=\"1072\" data-end=\"1110\">how double consonants are written<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"ffysw1\" data-start=\"1111\" data-end=\"1157\">how to recognize common conjunct patterns<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"1159\" data-end=\"1213\">You do not need to memorize every conjunct right away.<\/p>\r\n<p data-start=\"1215\" data-end=\"1315\">The goal is to recognize common patterns and begin reading conjunct consonants with more confidence.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"14kxhmg\" data-start=\"1322\" data-end=\"1356\">1. What Is a Conjunct Consonant?<\/h1>\r\n<p data-start=\"1358\" data-end=\"1406\">A conjunct consonant is a joined consonant form.<\/p>\r\n<p data-start=\"1408\" data-end=\"1424\">It is made when:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"1426\" data-end=\"1578\">\r\n \t<li data-section-id=\"1ct71m8\" data-start=\"1426\" data-end=\"1467\">two or more consonants come together<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"17irfp2\" data-start=\"1468\" data-end=\"1509\">there is no vowel sound between them<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"9w6tuq\" data-start=\"1510\" data-end=\"1578\">the consonants are written together inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"1567\" data-end=\"1575\">ak\u1e63ara<\/em>)<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"1580\" data-end=\"1592\">For example:<\/p>\r\n<p data-start=\"1594\" data-end=\"1623\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"1606\" data-end=\"1609\" \/><em data-start=\"1609\" data-end=\"1623\">k + ta = kta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1625\" data-end=\"1654\">\u0938\u094d + \u0924 = \u0938\u094d\u0924<br data-start=\"1637\" data-end=\"1640\" \/><em data-start=\"1640\" data-end=\"1654\">s + ta = sta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1656\" data-end=\"1685\">\u092a\u094d + \u0930 = \u092a\u094d\u0930<br data-start=\"1668\" data-end=\"1671\" \/><em data-start=\"1671\" data-end=\"1685\">p + ra = pra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1687\" data-end=\"1716\">\u0917\u094d + \u092f = \u0917\u094d\u092f<br data-start=\"1699\" data-end=\"1702\" \/><em data-start=\"1702\" data-end=\"1716\">g + ya = gya<\/em><\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"1718\" data-end=\"1732\">Simple Rule<\/h2>\r\n<p data-start=\"1734\" data-end=\"1806\">A conjunct consonant joins two or more consonants into one written unit.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"16ydxr0\" data-start=\"1813\" data-end=\"1842\">2. How Conjuncts Are Formed<\/h1>\r\n<p data-start=\"1844\" data-end=\"1893\">Most Nepali consonants have a built-in <em data-start=\"1883\" data-end=\"1886\">a<\/em> sound.<\/p>\r\n<p data-start=\"1895\" data-end=\"1907\">For example:<\/p>\r\n<p data-start=\"1909\" data-end=\"1917\">\u0915<br data-start=\"1910\" data-end=\"1913\" \/><em data-start=\"1913\" data-end=\"1917\">ka<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1919\" data-end=\"1927\">\u0924<br data-start=\"1920\" data-end=\"1923\" \/><em data-start=\"1923\" data-end=\"1927\">ta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1929\" data-end=\"1937\">\u092a<br data-start=\"1930\" data-end=\"1933\" \/><em data-start=\"1933\" data-end=\"1937\">pa<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"1939\" data-end=\"2008\">To make a conjunct, the first consonant loses its built-in <em data-start=\"1998\" data-end=\"2001\">a<\/em> sound.<\/p>\r\n<p data-start=\"2010\" data-end=\"2018\">Example:<\/p>\r\n<p data-start=\"2020\" data-end=\"2028\">\u0915<br data-start=\"2021\" data-end=\"2024\" \/><em data-start=\"2024\" data-end=\"2028\">ka<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2030\" data-end=\"2038\">\u0915\u094d<br data-start=\"2032\" data-end=\"2035\" \/><em data-start=\"2035\" data-end=\"2038\">k<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2040\" data-end=\"2069\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"2052\" data-end=\"2055\" \/><em data-start=\"2055\" data-end=\"2069\">k + ta = kta<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2071\" data-end=\"2108\">So, \u0915\u094d\u0924 is read as <em data-start=\"2090\" data-end=\"2095\">kta<\/em>, not <em data-start=\"2101\" data-end=\"2107\">kata<\/em>.<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"2110\" data-end=\"2124\">Simple Rule<\/h2>\r\n<p data-start=\"2126\" data-end=\"2198\">In a conjunct, the first consonant usually loses its built-in <em data-start=\"2188\" data-end=\"2191\">a<\/em> sound.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"14ndfg6\" data-start=\"2205\" data-end=\"2231\"><span role=\"text\">3. The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2221\" data-end=\"2230\">halanta<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"2233\" data-end=\"2274\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2244\" data-end=\"2253\">halanta<\/em>) sign is written as:<\/p>\r\n<p data-start=\"2276\" data-end=\"2277\">\u094d<\/p>\r\n<p data-start=\"2279\" data-end=\"2330\">It removes the built-in <em data-start=\"2303\" data-end=\"2306\">a<\/em> sound from a consonant.<\/p>\r\n<p data-start=\"2332\" data-end=\"2340\">Example:<\/p>\r\n<p data-start=\"2342\" data-end=\"2361\">\u0915 = <em data-start=\"2346\" data-end=\"2350\">ka<\/em><br data-start=\"2350\" data-end=\"2353\" \/>\u0915\u094d = <em data-start=\"2358\" data-end=\"2361\">k<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2363\" data-end=\"2391\">When \u0915\u094d joins \u0924, it becomes:<\/p>\r\n<p data-start=\"2393\" data-end=\"2422\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"2405\" data-end=\"2408\" \/><em data-start=\"2408\" data-end=\"2422\">k + ta = kta<\/em><\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"2424\" data-end=\"2438\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"2440\" data-end=\"2510\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2451\" data-end=\"2460\">halanta<\/em>) tells you that the consonant has no vowel sound.<\/p>\r\n<p data-start=\"2512\" data-end=\"2515\">So:<\/p>\r\n<p data-start=\"2517\" data-end=\"2538\">\u0915 is <em data-start=\"2522\" data-end=\"2526\">ka<\/em><br data-start=\"2526\" data-end=\"2529\" \/>\u0915\u094d is <em data-start=\"2535\" data-end=\"2538\">k<\/em><\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"xaw613\" data-start=\"2545\" data-end=\"2575\">4. Conjuncts and Vowel Signs<\/h1>\r\n<p data-start=\"2577\" data-end=\"2663\">When a vowel sign is added to a conjunct, the vowel sign applies to the whole cluster.<\/p>\r\n<p data-start=\"2665\" data-end=\"2674\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"2676\" data-end=\"2708\">\u0915\u094d\u0924 + \u093e = \u0915\u094d\u0924\u093e<br data-start=\"2690\" data-end=\"2693\" \/><em data-start=\"2693\" data-end=\"2708\">kta + \u0101 = kt\u0101<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2710\" data-end=\"2742\">\u0915\u094d\u0924 + \u093f = \u0915\u094d\u0924\u093f<br data-start=\"2724\" data-end=\"2727\" \/><em data-start=\"2727\" data-end=\"2742\">kta + i = kti<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2744\" data-end=\"2776\">\u0915\u094d\u0924 + \u0941 = \u0915\u094d\u0924\u0941<br data-start=\"2758\" data-end=\"2761\" \/><em data-start=\"2761\" data-end=\"2776\">kta + u = ktu<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"2778\" data-end=\"2815\">The consonant cluster stays together.<\/p>\r\n<p data-start=\"2817\" data-end=\"2878\">The vowel sign changes the vowel sound of the whole syllable.<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"2880\" data-end=\"2894\">Simple Rule<\/h2>\r\n<p data-start=\"2896\" data-end=\"2947\">A vowel sign applies to the whole conjunct cluster.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"oire46\" data-start=\"2954\" data-end=\"2969\">5. Half-Forms<\/h1>\r\n<p data-start=\"2971\" data-end=\"3018\">A half-form is a shortened form of a consonant.<\/p>\r\n<p data-start=\"3020\" data-end=\"3034\">It shows that:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"3036\" data-end=\"3117\">\r\n \t<li data-section-id=\"7iiv13\" data-start=\"3036\" data-end=\"3073\">the consonant has no vowel sound<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"46tmgf\" data-start=\"3074\" data-end=\"3117\">the consonant joins the next consonant<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"3119\" data-end=\"3131\">For example:<\/p>\r\n<p data-start=\"3133\" data-end=\"3161\">\u0924 + \u092f can become \u0924\u094d\u092f<br data-start=\"3153\" data-end=\"3156\" \/><em data-start=\"3156\" data-end=\"3161\">tya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3163\" data-end=\"3191\">\u092a + \u0930 can become \u092a\u094d\u0930<br data-start=\"3183\" data-end=\"3186\" \/><em data-start=\"3186\" data-end=\"3191\">pra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3193\" data-end=\"3221\">\u092c + \u092f can become \u092c\u094d\u092f<br data-start=\"3213\" data-end=\"3216\" \/><em data-start=\"3216\" data-end=\"3221\">bya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3223\" data-end=\"3280\">Half-forms help Nepali write consonant clusters smoothly.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"y5ycml\" data-start=\"3287\" data-end=\"3337\">6. Pattern 1: Dropping the Right-Side Downstroke<\/h1>\r\n<p data-start=\"3339\" data-end=\"3415\">Many consonants make a half-form by dropping the right-side vertical stroke.<\/p>\r\n<p data-start=\"3417\" data-end=\"3476\">The consonant becomes shorter and joins the next consonant.<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"3478\" data-end=\"3492\">Simple Rule<\/h2>\r\n<p data-start=\"3494\" data-end=\"3531\">Full consonant \u2192 half-form \u2192 conjunct<\/p>\r\n<p data-start=\"3533\" data-end=\"3542\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"3544\" data-end=\"3574\">\u0924 \u2192 \u0924\u094d\u200d \u2192 \u0924\u094d\u092f<br data-start=\"3557\" data-end=\"3560\" \/><em data-start=\"3560\" data-end=\"3574\">ta \u2192 t \u2192 tya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3576\" data-end=\"3606\">\u092a \u2192 \u092a\u094d\u200d \u2192 \u092a\u094d\u092f<br data-start=\"3589\" data-end=\"3592\" \/><em data-start=\"3592\" data-end=\"3606\">pa \u2192 p \u2192 pya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3608\" data-end=\"3638\">\u092c \u2192 \u092c\u094d\u200d \u2192 \u092c\u094d\u092f<br data-start=\"3621\" data-end=\"3624\" \/><em data-start=\"3624\" data-end=\"3638\">ba \u2192 b \u2192 bya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3608\" data-end=\"3638\">[table id=34 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"4112\" data-end=\"4126\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"4128\" data-end=\"4184\">Do not worry if the half-form looks unfamiliar at first.<\/p>\r\n<p data-start=\"4186\" data-end=\"4245\">Focus on recognizing the whole conjunct as one visual unit.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"vnb6wq\" data-start=\"4252\" data-end=\"4287\">7. Pattern 2: Small Shape Changes<\/h1>\r\n<p data-start=\"4289\" data-end=\"4335\">Some consonants change shape in a smaller way.<\/p>\r\n<p data-start=\"4337\" data-end=\"4399\">They may lose a curve, shorten a part, or join more compactly.<\/p>\r\n<p data-start=\"4401\" data-end=\"4410\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"4412\" data-end=\"4441\">\u0915\u094d + \u0915 = \u0915\u094d\u0915<br data-start=\"4424\" data-end=\"4427\" \/><em data-start=\"4427\" data-end=\"4441\">k + ka = kka<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"4443\" data-end=\"4474\">\u092b\u094d + \u092f = \u092b\u094d\u092f<br data-start=\"4455\" data-end=\"4458\" \/><em data-start=\"4458\" data-end=\"4474\">ph + ya = phya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"4443\" data-end=\"4474\">[table id=35 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"4627\" data-end=\"4641\">Simple Rule<\/h2>\r\n<p data-start=\"4643\" data-end=\"4690\">The shape may change, but the idea is the same:<\/p>\r\n<p data-start=\"4692\" data-end=\"4727\">no vowel + joins the next consonant<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"gxrv5m\" data-start=\"4734\" data-end=\"4777\"><span role=\"text\">8. Pattern 3: Using the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"4767\" data-end=\"4776\">halanta<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"4779\" data-end=\"4828\">Sometimes the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"4800\" data-end=\"4809\">halanta<\/em>) is shown clearly.<\/p>\r\n<p data-start=\"4830\" data-end=\"4877\">This makes the consonant cluster easier to see.<\/p>\r\n<p data-start=\"4879\" data-end=\"4887\">Example:<\/p>\r\n<p data-start=\"4889\" data-end=\"4918\">\u0919\u094d + \u0917 = \u0919\u094d\u0917<br data-start=\"4901\" data-end=\"4904\" \/><em data-start=\"4904\" data-end=\"4918\">\u1e45 + ga = \u1e45ga<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"4920\" data-end=\"4949\">\u091f\u094d + \u0928 = \u091f\u094d\u0928<br data-start=\"4932\" data-end=\"4935\" \/><em data-start=\"4935\" data-end=\"4949\">\u1e6d + na = \u1e6dna<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"4951\" data-end=\"4980\">\u0921\u094d + \u0928 = \u0921\u094d\u0928<br data-start=\"4963\" data-end=\"4966\" \/><em data-start=\"4966\" data-end=\"4980\">\u1e0d + na = \u1e0dna<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"4951\" data-end=\"4980\">[table id=36 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"5209\" data-end=\"5223\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"5225\" data-end=\"5291\">In learning materials, the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"5259\" data-end=\"5268\">halanta<\/em>) may be shown clearly.<\/p>\r\n<p data-start=\"5293\" data-end=\"5362\">In regular writing, the consonants may join into a more compact form.<\/p>\r\n<p data-start=\"2814\" data-end=\"2828\">[h5p id=\"75\"]<\/p>\r\n\r\n<div class=\"textbox\">\r\n<h2 data-section-id=\"c8g9sf\" data-start=\"2830\" data-end=\"2860\">7. Check Your Understanding<\/h2>\r\n<p data-start=\"2862\" data-end=\"2875\">[h5p id=\"76\"]<\/p>\r\n\r\n\r\n<hr \/>\r\n<p data-start=\"2877\" data-end=\"2890\">[h5p id=\"77\"]<\/p>\r\n\r\n<\/div>\r\n<h1 data-section-id=\"13l5ebm\" data-start=\"5369\" data-end=\"5403\"><span role=\"text\">9. Special Behaviour of \u0930 (<em data-start=\"5398\" data-end=\"5402\">ra<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"5405\" data-end=\"5460\">The consonant \u0930 (<em data-start=\"5422\" data-end=\"5426\">ra<\/em>) behaves differently in clusters.<\/p>\r\n<p data-start=\"5462\" data-end=\"5521\">It can appear in different forms depending on its position.<\/p>\r\n<p data-start=\"5523\" data-end=\"5543\">\u0930 (<em data-start=\"5526\" data-end=\"5530\">ra<\/em>) can appear:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"5545\" data-end=\"5630\">\r\n \t<li data-section-id=\"1hctuub\" data-start=\"5545\" data-end=\"5574\">before another consonant<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"wycisd\" data-start=\"5575\" data-end=\"5603\">after another consonant<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1al2pc7\" data-start=\"5604\" data-end=\"5630\">below some consonants<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"5632\" data-end=\"5673\">You will learn these patterns one by one.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"56fc4f\" data-start=\"5680\" data-end=\"5720\"><span role=\"text\">10. \u0930 (<em data-start=\"5689\" data-end=\"5693\">ra<\/em>) as the First Member: Reph<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"5722\" data-end=\"5816\">When \u0930 (<em data-start=\"5730\" data-end=\"5734\">ra<\/em>) comes first in a cluster, it is written as a mark above the following consonant.<\/p>\r\n<p data-start=\"5818\" data-end=\"5843\">This mark is called reph.<\/p>\r\n<p data-start=\"5845\" data-end=\"5853\">Example:<\/p>\r\n<p data-start=\"5855\" data-end=\"5867\">\u0930\u094d + \u092e = \u0930\u094d\u092e<\/p>\r\n<p data-start=\"5869\" data-end=\"5931\">In words, you may see the \u0930 sound written above the consonant.<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1a6p7p5\" data-start=\"5933\" data-end=\"5949\">Reading Order<\/h2>\r\n<p data-start=\"5951\" data-end=\"5962\">Read it as:<\/p>\r\n<p data-start=\"5964\" data-end=\"5979\"><em data-start=\"5964\" data-end=\"5979\">r + consonant<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"5964\" data-end=\"5979\">[table id=37 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"6207\" data-end=\"6221\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"6223\" data-end=\"6307\">Even if the reph appears above the consonant, read the \u0930 sound before the consonant.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"110nopt\" data-start=\"6314\" data-end=\"6349\"><span role=\"text\">11. \u0930 (<em data-start=\"6323\" data-end=\"6327\">ra<\/em>) as the Second Member<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"6351\" data-end=\"6426\">When \u0930 (<em data-start=\"6359\" data-end=\"6363\">ra<\/em>) comes after another consonant, it attaches to that consonant.<\/p>\r\n<p data-start=\"6428\" data-end=\"6437\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"6439\" data-end=\"6459\">\u0917\u094d + \u0930 = \u0917\u094d\u0930<br data-start=\"6451\" data-end=\"6454\" \/><em data-start=\"6454\" data-end=\"6459\">gra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"6461\" data-end=\"6481\">\u0926\u094d + \u0930 = \u0926\u094d\u0930<br data-start=\"6473\" data-end=\"6476\" \/><em data-start=\"6476\" data-end=\"6481\">dra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"6483\" data-end=\"6504\">\u092d\u094d + \u0930 = \u092d\u094d\u0930<br data-start=\"6495\" data-end=\"6498\" \/><em data-start=\"6498\" data-end=\"6504\">bhra<\/em><\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"1a6p7p5\" data-start=\"6506\" data-end=\"6522\">Reading Order<\/h2>\r\n<p data-start=\"6524\" data-end=\"6535\">Read it as:<\/p>\r\n<p data-start=\"6537\" data-end=\"6552\">consonant + <em data-start=\"6549\" data-end=\"6552\">r<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"6537\" data-end=\"6552\">[table id=38 \/]<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"1n3f19n\" data-start=\"6752\" data-end=\"6778\"><span role=\"text\">12. Retroflex + \u0930 (<em data-start=\"6773\" data-end=\"6777\">ra<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"6780\" data-end=\"6853\">With \u091f, \u0920, \u0921, and \u0922, the \u0930 marker is usually written below the consonant.<\/p>\r\n<p data-start=\"6855\" data-end=\"6864\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"6866\" data-end=\"6877\">\u091f\u094d\u0930<br data-start=\"6869\" data-end=\"6872\" \/><em data-start=\"6872\" data-end=\"6877\">\u1e6dra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"6879\" data-end=\"6890\">\u0921\u094d\u0930<br data-start=\"6882\" data-end=\"6885\" \/><em data-start=\"6885\" data-end=\"6890\">\u1e0dra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"6892\" data-end=\"6914\">This is still read as:<\/p>\r\n<p data-start=\"6916\" data-end=\"6931\">consonant + <em data-start=\"6928\" data-end=\"6931\">r<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"3659\" data-end=\"3674\">[table id=39 \/]<\/p>\r\n<p data-start=\"3676\" data-end=\"3690\">[h5p id=\"78\"]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"7194\" data-end=\"7208\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"7210\" data-end=\"7295\">The \u0930 sign may appear below the consonant, but you still read it after the consonant.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"hzuvys\" data-start=\"7302\" data-end=\"7333\">13. Special Conjunct Patterns<\/h1>\r\n<p data-start=\"7335\" data-end=\"7386\">Some conjuncts are best learned as visual patterns.<\/p>\r\n<p data-start=\"7388\" data-end=\"7433\">Do not try to analyze every part immediately.<\/p>\r\n<p data-start=\"7435\" data-end=\"7476\">First, learn to recognize the full shape.<\/p>\r\n<p data-start=\"7478\" data-end=\"7502\">Common patterns include:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"7504\" data-end=\"7633\">\r\n \t<li data-section-id=\"l7p49j\" data-start=\"7504\" data-end=\"7526\">double consonants<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"3vrwby\" data-start=\"7527\" data-end=\"7549\">hanging conjuncts<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1p257d8\" data-start=\"7550\" data-end=\"7575\">retroflex + \u092f (<em data-start=\"7568\" data-end=\"7572\">ya<\/em>)<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"18pb24o\" data-start=\"7576\" data-end=\"7604\">conjuncts with \u0926 (<em data-start=\"7597\" data-end=\"7601\">da<\/em>)<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1e5bpqy\" data-start=\"7605\" data-end=\"7633\">conjuncts with \u0939 (<em data-start=\"7626\" data-end=\"7630\">ha<\/em>)<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<h1 data-section-id=\"1k4b528\" data-start=\"7640\" data-end=\"7663\">14. Double Consonants<\/h1>\r\n<p data-start=\"7665\" data-end=\"7704\">Double consonants are called geminates.<\/p>\r\n<p data-start=\"7706\" data-end=\"7773\">They happen when the same consonant is written twice in a conjunct.<\/p>\r\n<p data-start=\"7775\" data-end=\"7784\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"7786\" data-end=\"7797\">\u0915\u094d\u0915<br data-start=\"7789\" data-end=\"7792\" \/><em data-start=\"7792\" data-end=\"7797\">kka<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7799\" data-end=\"7810\">\u092a\u094d\u092a<br data-start=\"7802\" data-end=\"7805\" \/><em data-start=\"7805\" data-end=\"7810\">ppa<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7812\" data-end=\"7823\">\u092e\u094d\u092e<br data-start=\"7815\" data-end=\"7818\" \/><em data-start=\"7818\" data-end=\"7823\">mma<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7825\" data-end=\"7872\">These sounds are often slightly longer or held.<\/p>\r\n<p data-start=\"7874\" data-end=\"7890\">Common examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"7892\" data-end=\"7907\">\u092a\u0915\u094d\u0915\u093e<br data-start=\"7897\" data-end=\"7900\" \/><em data-start=\"7900\" data-end=\"7907\">pakk\u0101<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7909\" data-end=\"7925\">\u091a\u092a\u094d\u092a\u0932<br data-start=\"7914\" data-end=\"7917\" \/><em data-start=\"7917\" data-end=\"7925\">cappal<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7927\" data-end=\"7942\">\u091c\u092e\u094d\u092e\u093e<br data-start=\"7932\" data-end=\"7935\" \/><em data-start=\"7935\" data-end=\"7942\">jamm\u0101<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"7927\" data-end=\"7942\">[table id=40 \/]<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"q4ryvs\" data-start=\"8141\" data-end=\"8178\">15. Descending or Hanging Conjuncts<\/h1>\r\n<p data-start=\"8180\" data-end=\"8211\">Some conjuncts extend downward.<\/p>\r\n<p data-start=\"8213\" data-end=\"8262\">These are called descending or hanging conjuncts.<\/p>\r\n<p data-start=\"8264\" data-end=\"8308\">They often appear with retroflex consonants.<\/p>\r\n<p data-start=\"8310\" data-end=\"8319\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"8321\" data-end=\"8333\">\u0920\u094d\u0920<br data-start=\"8324\" data-end=\"8327\" \/><em data-start=\"8327\" data-end=\"8333\">\u1e6d\u1e6dha<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"8335\" data-end=\"8346\">\u0921\u094d\u0921<br data-start=\"8338\" data-end=\"8341\" \/><em data-start=\"8341\" data-end=\"8346\">\u1e0d\u1e0da<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"8348\" data-end=\"8359\">\u091f\u094d\u091f<br data-start=\"8351\" data-end=\"8354\" \/><em data-start=\"8354\" data-end=\"8359\">\u1e6d\u1e6da<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"8348\" data-end=\"8359\">[table id=41 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"8568\" data-end=\"8582\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"8584\" data-end=\"8664\">If a conjunct drops below the normal writing line, it may be a hanging conjunct.<\/p>\r\n<p data-start=\"8666\" data-end=\"8705\">Try to recognize it as one visual unit.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"10bk3ln\" data-start=\"8712\" data-end=\"8738\"><span role=\"text\">16. Retroflex + \u092f (<em data-start=\"8733\" data-end=\"8737\">ya<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"8740\" data-end=\"8815\">When \u091f, \u0920, \u0921, and \u0922 combine with \u092f (<em data-start=\"8776\" data-end=\"8780\">ya<\/em>), the \u092f appears in a compact form.<\/p>\r\n<p data-start=\"8817\" data-end=\"8865\">These are best learned as fixed visual patterns.<\/p>\r\n<p data-start=\"8817\" data-end=\"8865\">[table id=42 \/]<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"nprs61\" data-start=\"9130\" data-end=\"9159\"><span role=\"text\">17. Conjuncts with \u0926 (<em data-start=\"9154\" data-end=\"9158\">da<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"9161\" data-end=\"9222\">When \u0926 (<em data-start=\"9169\" data-end=\"9173\">da<\/em>) comes first, it forms several common conjuncts.<\/p>\r\n<p data-start=\"9224\" data-end=\"9238\">These include:<\/p>\r\n<p data-start=\"9240\" data-end=\"9251\">\u0926\u094d\u0935<br data-start=\"9243\" data-end=\"9246\" \/><em data-start=\"9246\" data-end=\"9251\">dwa<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9253\" data-end=\"9264\">\u0926\u094d\u0930<br data-start=\"9256\" data-end=\"9259\" \/><em data-start=\"9259\" data-end=\"9264\">dra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9266\" data-end=\"9277\">\u0926\u094d\u092f<br data-start=\"9269\" data-end=\"9272\" \/><em data-start=\"9272\" data-end=\"9277\">dya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9279\" data-end=\"9291\">\u0926\u094d\u0927<br data-start=\"9282\" data-end=\"9285\" \/><em data-start=\"9285\" data-end=\"9291\">ddha<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9279\" data-end=\"9291\">[table id=43 \/]<\/p>\r\n\r\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"9655\" data-end=\"9669\">Learner Tip<\/h2>\r\n<p data-start=\"9671\" data-end=\"9708\">Do not try to build these every time.<\/p>\r\n<p data-start=\"9710\" data-end=\"9744\">Learn them as common visual forms.<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"zygv9h\" data-start=\"9751\" data-end=\"9780\"><span role=\"text\">18. Conjuncts with \u0939 (<em data-start=\"9775\" data-end=\"9779\">ha<\/em>)<\/span><\/h1>\r\n<p data-start=\"9782\" data-end=\"9840\">When \u0939 (<em data-start=\"9790\" data-end=\"9794\">ha<\/em>) comes first, it forms distinctive conjuncts.<\/p>\r\n<p data-start=\"9842\" data-end=\"9851\">Examples:<\/p>\r\n<p data-start=\"9853\" data-end=\"9864\">\u0939\u094d\u092e<br data-start=\"9856\" data-end=\"9859\" \/><em data-start=\"9859\" data-end=\"9864\">hma<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9866\" data-end=\"9877\">\u0939\u094d\u0928<br data-start=\"9869\" data-end=\"9872\" \/><em data-start=\"9872\" data-end=\"9877\">hna<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9879\" data-end=\"9890\">\u0939\u094d\u0930<br data-start=\"9882\" data-end=\"9885\" \/><em data-start=\"9885\" data-end=\"9890\">hra<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9892\" data-end=\"9903\">\u0939\u094d\u092f<br data-start=\"9895\" data-end=\"9898\" \/><em data-start=\"9898\" data-end=\"9903\">hya<\/em><\/p>\r\n<p data-start=\"9905\" data-end=\"9957\">These are common in formal and Sanskrit-based words.<\/p>\r\n<p data-start=\"9905\" data-end=\"9957\">[table id=44 \/]<\/p>\r\n\r\n<h1 data-section-id=\"100b10\" data-start=\"10249\" data-end=\"10265\">19. Try It Now<\/h1>\r\n<p data-start=\"10267\" data-end=\"10294\">Read these conjuncts aloud.<\/p>\r\n<p data-start=\"10296\" data-end=\"10309\">Start slowly.<\/p>\r\n<p data-start=\"10311\" data-end=\"10342\">Then read again more naturally.<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"10344\" data-end=\"10533\">\r\n \t<li data-section-id=\"1mr9dw2\" data-start=\"10344\" data-end=\"10361\">\u0915\u094d\u0924<br data-start=\"10350\" data-end=\"10353\" \/><em data-start=\"10356\" data-end=\"10361\">kta<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"kwui2s\" data-start=\"10363\" data-end=\"10380\">\u0938\u094d\u0924<br data-start=\"10369\" data-end=\"10372\" \/><em data-start=\"10375\" data-end=\"10380\">sta<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1bje012\" data-start=\"10382\" data-end=\"10399\">\u092a\u094d\u0930<br data-start=\"10388\" data-end=\"10391\" \/><em data-start=\"10394\" data-end=\"10399\">pra<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"z1jygv\" data-start=\"10401\" data-end=\"10418\">\u0917\u094d\u092f<br data-start=\"10407\" data-end=\"10410\" \/><em data-start=\"10413\" data-end=\"10418\">gya<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"dhwj32\" data-start=\"10420\" data-end=\"10437\">\u0924\u094d\u092f<br data-start=\"10426\" data-end=\"10429\" \/><em data-start=\"10432\" data-end=\"10437\">tya<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"oscn63\" data-start=\"10439\" data-end=\"10456\">\u0928\u094d\u092f<br data-start=\"10445\" data-end=\"10448\" \/><em data-start=\"10451\" data-end=\"10456\">nya<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"joi1ei\" data-start=\"10458\" data-end=\"10475\">\u0915\u094d\u0915<br data-start=\"10464\" data-end=\"10467\" \/><em data-start=\"10470\" data-end=\"10475\">kka<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"t8jp6d\" data-start=\"10477\" data-end=\"10494\">\u092a\u094d\u092a<br data-start=\"10483\" data-end=\"10486\" \/><em data-start=\"10489\" data-end=\"10494\">ppa<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1a90jys\" data-start=\"10496\" data-end=\"10513\">\u092e\u094d\u092e<br data-start=\"10502\" data-end=\"10505\" \/><em data-start=\"10508\" data-end=\"10513\">mma<\/em><\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1lgsahq\" data-start=\"10515\" data-end=\"10533\">\u0924\u094d\u0930<br data-start=\"10522\" data-end=\"10525\" \/><em data-start=\"10528\" data-end=\"10533\">tra<\/em><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"10535\" data-end=\"10666\">You can use the audio recorder below to record yourself. Listen to your recording and check whether the consonant cluster is clear.<\/p>\r\n<p data-start=\"10535\" data-end=\"10666\">[h5p id=\"605\"]<\/p>\r\n\r\n<div class=\"TyagGW_tableContainer\">\r\n<div class=\"group TyagGW_tableWrapper flex flex-col-reverse w-fit\"><\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<hr \/>\r\n<p data-start=\"5107\" data-end=\"5121\">[h5p id=\"79\"]<\/p>\r\n\r\n<div class=\"textbox\">\r\n<h2 data-section-id=\"10uv5wx\" data-start=\"5123\" data-end=\"5154\">Check Your Understanding<\/h2>\r\n<p data-start=\"11067\" data-end=\"11141\">Use the activity below to practise recognizing common conjunct consonants.<\/p>\r\n<p data-start=\"11143\" data-end=\"11155\">As you work:<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"11157\" data-end=\"11351\">\r\n \t<li data-section-id=\"1t4wo05\" data-start=\"11157\" data-end=\"11198\">look carefully at the conjunct shape<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"x5402k\" data-start=\"11199\" data-end=\"11238\">identify the consonants if you can<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"6m7o6c\" data-start=\"11239\" data-end=\"11267\">read the conjunct aloud<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1b967f9\" data-start=\"11268\" data-end=\"11314\">match it with the correct transliteration<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1p5xjd0\" data-start=\"11315\" data-end=\"11351\">repeat the sound after matching<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p data-start=\"11353\" data-end=\"11421\">Remember: focus on recognition first. Speed will come with practice.<\/p>\r\n<p data-start=\"5156\" data-end=\"5169\">[h5p id=\"80\"]<\/p>\r\n\r\n\r\n<hr \/>\r\n\r\n<div class=\"postbox h5p-sidebar\">\r\n<div class=\"h5p-action-bar-settings h5p-panel\"><code>[h5p id=\"565\"]<\/code><\/div>\r\n<\/div>\r\n\r\n<hr \/>\r\n<p data-start=\"5186\" data-end=\"5199\">[h5p id=\"82\"]<\/p>\r\n\r\n<\/div>\r\n<div class=\"textbox compbox\">\r\n<h2 data-section-id=\"77pmjm\" data-start=\"80\" data-end=\"99\">Review Questions<\/h2>\r\n<p data-start=\"11460\" data-end=\"11481\">Answer the questions.<\/p>\r\n\r\n<ol data-start=\"11483\" data-end=\"12140\">\r\n \t<li data-section-id=\"fhsaj\" data-start=\"11483\" data-end=\"11517\">What is a conjunct consonant?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"z7lz1p\" data-start=\"11518\" data-end=\"11560\">When does a consonant cluster happen?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"9po3dz\" data-start=\"11561\" data-end=\"11629\">What sound does the first consonant usually lose in a conjunct?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1bjrvn5\" data-start=\"11630\" data-end=\"11670\">What does the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"11654\" data-end=\"11663\">halanta<\/em>) do?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"6t2qwn\" data-start=\"11671\" data-end=\"11696\">How do you read \u0915\u094d\u0924?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"rx6oc9\" data-start=\"11697\" data-end=\"11722\">How do you read \u0938\u094d\u0924?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1h0odtp\" data-start=\"11723\" data-end=\"11782\">What happens when a vowel sign is added to a conjunct?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1lbo891\" data-start=\"11783\" data-end=\"11808\">What is a half-form?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1yo9zrm\" data-start=\"11809\" data-end=\"11827\">What is reph?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"5bq55b\" data-start=\"11828\" data-end=\"11892\">How does \u0930 (<em data-start=\"11844\" data-end=\"11848\">ra<\/em>) behave when it comes first in a cluster?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1dhzt1g\" data-start=\"11893\" data-end=\"11958\">How does \u0930 (<em data-start=\"11909\" data-end=\"11913\">ra<\/em>) behave when it comes second in a cluster?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1amytwm\" data-start=\"11959\" data-end=\"11992\">What are double consonants?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1w0o3z4\" data-start=\"11993\" data-end=\"12038\">Give one example of a double consonant.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1ogp678\" data-start=\"12039\" data-end=\"12072\">What is a hanging conjunct?<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"hvi5vy\" data-start=\"12073\" data-end=\"12140\">Why is it helpful to learn some conjuncts as visual patterns?<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<\/div>\r\n<div class=\"textbox reflectbox\">\r\n<h2 data-section-id=\"1xzw3lk\" data-start=\"5201\" data-end=\"5223\">19. Self Reflection<\/h2>\r\n<p data-start=\"5225\" data-end=\"5239\">[h5p id=\"83\"]<\/p>\r\n\r\n<\/div>\r\n<div class=\"textbox textbox--key-takeaways\"><header class=\"textbox__header\">\r\n<p class=\"textbox__title\">Key Takeaways<\/p>\r\n\r\n<\/header>\r\n<div class=\"textbox__content\">\r\n<ul>\r\n \t<li data-section-id=\"1a7f5vj\" data-start=\"12665\" data-end=\"12750\">A conjunct consonant is a consonant cluster written inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"12738\" data-end=\"12746\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"ujoiue\" data-start=\"12751\" data-end=\"12835\">A conjunct usually has two or more consonants with no vowel sound between them.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1bed47l\" data-start=\"12836\" data-end=\"12912\">The first consonant in a conjunct usually loses its built-in <em data-start=\"12900\" data-end=\"12903\">a<\/em> sound.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"wx4em0\" data-start=\"12913\" data-end=\"12973\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"12927\" data-end=\"12936\">halanta<\/em>) removes the built-in vowel sound.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1e75c9\" data-start=\"12974\" data-end=\"13056\">A half-form shows that a consonant has no vowel and joins the next consonant.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1rr0rgh\" data-start=\"13057\" data-end=\"13113\">A vowel sign applies to the whole conjunct cluster.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"g6fhcg\" data-start=\"13114\" data-end=\"13158\">\u0930 (<em data-start=\"13120\" data-end=\"13124\">ra<\/em>) has special forms in clusters.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1sc5mk2\" data-start=\"13159\" data-end=\"13240\">When \u0930 (<em data-start=\"13170\" data-end=\"13174\">ra<\/em>) comes first, it appears as reph above the following consonant.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1nqtw08\" data-start=\"13241\" data-end=\"13303\">When \u0930 (<em data-start=\"13252\" data-end=\"13256\">ra<\/em>) comes second, it attaches to the consonant.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1u1mqka\" data-start=\"13304\" data-end=\"13374\">Some conjuncts extend downward and are called hanging conjuncts.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"1asur6\" data-start=\"13375\" data-end=\"13446\">Double consonants such as \u0915\u094d\u0915, \u092a\u094d\u092a, and \u092e\u094d\u092e are common in Nepali.<\/li>\r\n \t<li data-section-id=\"4jku5w\" data-start=\"13447\" data-end=\"13502\" data-is-last-node=\"\">Many conjuncts are best learned as visual patterns.<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/div>\r\n<\/div>\r\n&nbsp;","rendered":"<h2 data-section-id=\"rzkdgm\" data-start=\"319\" data-end=\"330\">Overview<\/h2>\n<p data-start=\"332\" data-end=\"443\">In Unit 5, you learned how consonants combine with vowel signs to make syllable blocks called \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"433\" data-end=\"441\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/p>\n<p data-start=\"445\" data-end=\"511\">In this unit, you will learn how Nepali writes consonant clusters.<\/p>\n<p data-start=\"513\" data-end=\"616\">A consonant cluster happens when two or more consonants come together with no vowel sound between them.<\/p>\n<p data-start=\"618\" data-end=\"678\">These joined consonant forms are called conjunct consonants.<\/p>\n<p data-start=\"680\" data-end=\"692\">For example:<\/p>\n<p data-start=\"694\" data-end=\"705\">\u0915\u094d\u0924<br data-start=\"697\" data-end=\"700\" \/><em data-start=\"700\" data-end=\"705\">kta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"707\" data-end=\"718\">\u0938\u094d\u0924<br data-start=\"710\" data-end=\"713\" \/><em data-start=\"713\" data-end=\"718\">sta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"720\" data-end=\"731\">\u092a\u094d\u0930<br data-start=\"723\" data-end=\"726\" \/><em data-start=\"726\" data-end=\"731\">pra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"733\" data-end=\"744\">\u0917\u094d\u092f<br data-start=\"736\" data-end=\"739\" \/><em data-start=\"739\" data-end=\"744\">gya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"746\" data-end=\"844\">In Devanagari (<em data-start=\"761\" data-end=\"773\">dewan\u0101gar\u012b<\/em>), conjunct consonants are usually written inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"834\" data-end=\"842\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/p>\n<p data-start=\"846\" data-end=\"875\">In this unit, you will learn:<\/p>\n<ol data-start=\"877\" data-end=\"1157\">\n<li data-section-id=\"4wx6xw\" data-start=\"877\" data-end=\"910\">what a conjunct consonant is<\/li>\n<li data-section-id=\"gan0di\" data-start=\"911\" data-end=\"953\">how the built-in <em data-start=\"931\" data-end=\"934\">a<\/em> sound is removed<\/li>\n<li data-section-id=\"1sw1u5k\" data-start=\"954\" data-end=\"1004\">how the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"972\" data-end=\"981\">halanta<\/em>) helps form clusters<\/li>\n<li data-section-id=\"1hi19h1\" data-start=\"1005\" data-end=\"1033\">how half-forms are used<\/li>\n<li data-section-id=\"1ehtb30\" data-start=\"1034\" data-end=\"1071\">how \u0930 (<em data-start=\"1044\" data-end=\"1048\">ra<\/em>) behaves in clusters<\/li>\n<li data-section-id=\"85gqlt\" data-start=\"1072\" data-end=\"1110\">how double consonants are written<\/li>\n<li data-section-id=\"ffysw1\" data-start=\"1111\" data-end=\"1157\">how to recognize common conjunct patterns<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"1159\" data-end=\"1213\">You do not need to memorize every conjunct right away.<\/p>\n<p data-start=\"1215\" data-end=\"1315\">The goal is to recognize common patterns and begin reading conjunct consonants with more confidence.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"14kxhmg\" data-start=\"1322\" data-end=\"1356\">1. What Is a Conjunct Consonant?<\/h1>\n<p data-start=\"1358\" data-end=\"1406\">A conjunct consonant is a joined consonant form.<\/p>\n<p data-start=\"1408\" data-end=\"1424\">It is made when:<\/p>\n<ol data-start=\"1426\" data-end=\"1578\">\n<li data-section-id=\"1ct71m8\" data-start=\"1426\" data-end=\"1467\">two or more consonants come together<\/li>\n<li data-section-id=\"17irfp2\" data-start=\"1468\" data-end=\"1509\">there is no vowel sound between them<\/li>\n<li data-section-id=\"9w6tuq\" data-start=\"1510\" data-end=\"1578\">the consonants are written together inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"1567\" data-end=\"1575\">ak\u1e63ara<\/em>)<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"1580\" data-end=\"1592\">For example:<\/p>\n<p data-start=\"1594\" data-end=\"1623\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"1606\" data-end=\"1609\" \/><em data-start=\"1609\" data-end=\"1623\">k + ta = kta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1625\" data-end=\"1654\">\u0938\u094d + \u0924 = \u0938\u094d\u0924<br data-start=\"1637\" data-end=\"1640\" \/><em data-start=\"1640\" data-end=\"1654\">s + ta = sta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1656\" data-end=\"1685\">\u092a\u094d + \u0930 = \u092a\u094d\u0930<br data-start=\"1668\" data-end=\"1671\" \/><em data-start=\"1671\" data-end=\"1685\">p + ra = pra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1687\" data-end=\"1716\">\u0917\u094d + \u092f = \u0917\u094d\u092f<br data-start=\"1699\" data-end=\"1702\" \/><em data-start=\"1702\" data-end=\"1716\">g + ya = gya<\/em><\/p>\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"1718\" data-end=\"1732\">Simple Rule<\/h2>\n<p data-start=\"1734\" data-end=\"1806\">A conjunct consonant joins two or more consonants into one written unit.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"16ydxr0\" data-start=\"1813\" data-end=\"1842\">2. How Conjuncts Are Formed<\/h1>\n<p data-start=\"1844\" data-end=\"1893\">Most Nepali consonants have a built-in <em data-start=\"1883\" data-end=\"1886\">a<\/em> sound.<\/p>\n<p data-start=\"1895\" data-end=\"1907\">For example:<\/p>\n<p data-start=\"1909\" data-end=\"1917\">\u0915<br data-start=\"1910\" data-end=\"1913\" \/><em data-start=\"1913\" data-end=\"1917\">ka<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1919\" data-end=\"1927\">\u0924<br data-start=\"1920\" data-end=\"1923\" \/><em data-start=\"1923\" data-end=\"1927\">ta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1929\" data-end=\"1937\">\u092a<br data-start=\"1930\" data-end=\"1933\" \/><em data-start=\"1933\" data-end=\"1937\">pa<\/em><\/p>\n<p data-start=\"1939\" data-end=\"2008\">To make a conjunct, the first consonant loses its built-in <em data-start=\"1998\" data-end=\"2001\">a<\/em> sound.<\/p>\n<p data-start=\"2010\" data-end=\"2018\">Example:<\/p>\n<p data-start=\"2020\" data-end=\"2028\">\u0915<br data-start=\"2021\" data-end=\"2024\" \/><em data-start=\"2024\" data-end=\"2028\">ka<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2030\" data-end=\"2038\">\u0915\u094d<br data-start=\"2032\" data-end=\"2035\" \/><em data-start=\"2035\" data-end=\"2038\">k<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2040\" data-end=\"2069\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"2052\" data-end=\"2055\" \/><em data-start=\"2055\" data-end=\"2069\">k + ta = kta<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2071\" data-end=\"2108\">So, \u0915\u094d\u0924 is read as <em data-start=\"2090\" data-end=\"2095\">kta<\/em>, not <em data-start=\"2101\" data-end=\"2107\">kata<\/em>.<\/p>\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"2110\" data-end=\"2124\">Simple Rule<\/h2>\n<p data-start=\"2126\" data-end=\"2198\">In a conjunct, the first consonant usually loses its built-in <em data-start=\"2188\" data-end=\"2191\">a<\/em> sound.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"14ndfg6\" data-start=\"2205\" data-end=\"2231\"><span role=\"text\">3. The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2221\" data-end=\"2230\">halanta<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"2233\" data-end=\"2274\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2244\" data-end=\"2253\">halanta<\/em>) sign is written as:<\/p>\n<p data-start=\"2276\" data-end=\"2277\">\u094d<\/p>\n<p data-start=\"2279\" data-end=\"2330\">It removes the built-in <em data-start=\"2303\" data-end=\"2306\">a<\/em> sound from a consonant.<\/p>\n<p data-start=\"2332\" data-end=\"2340\">Example:<\/p>\n<p data-start=\"2342\" data-end=\"2361\">\u0915 = <em data-start=\"2346\" data-end=\"2350\">ka<\/em><br data-start=\"2350\" data-end=\"2353\" \/>\u0915\u094d = <em data-start=\"2358\" data-end=\"2361\">k<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2363\" data-end=\"2391\">When \u0915\u094d joins \u0924, it becomes:<\/p>\n<p data-start=\"2393\" data-end=\"2422\">\u0915\u094d + \u0924 = \u0915\u094d\u0924<br data-start=\"2405\" data-end=\"2408\" \/><em data-start=\"2408\" data-end=\"2422\">k + ta = kta<\/em><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"2424\" data-end=\"2438\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"2440\" data-end=\"2510\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"2451\" data-end=\"2460\">halanta<\/em>) tells you that the consonant has no vowel sound.<\/p>\n<p data-start=\"2512\" data-end=\"2515\">So:<\/p>\n<p data-start=\"2517\" data-end=\"2538\">\u0915 is <em data-start=\"2522\" data-end=\"2526\">ka<\/em><br data-start=\"2526\" data-end=\"2529\" \/>\u0915\u094d is <em data-start=\"2535\" data-end=\"2538\">k<\/em><\/p>\n<h1 data-section-id=\"xaw613\" data-start=\"2545\" data-end=\"2575\">4. Conjuncts and Vowel Signs<\/h1>\n<p data-start=\"2577\" data-end=\"2663\">When a vowel sign is added to a conjunct, the vowel sign applies to the whole cluster.<\/p>\n<p data-start=\"2665\" data-end=\"2674\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"2676\" data-end=\"2708\">\u0915\u094d\u0924 + \u093e = \u0915\u094d\u0924\u093e<br data-start=\"2690\" data-end=\"2693\" \/><em data-start=\"2693\" data-end=\"2708\">kta + \u0101 = kt\u0101<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2710\" data-end=\"2742\">\u0915\u094d\u0924 + \u093f = \u0915\u094d\u0924\u093f<br data-start=\"2724\" data-end=\"2727\" \/><em data-start=\"2727\" data-end=\"2742\">kta + i = kti<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2744\" data-end=\"2776\">\u0915\u094d\u0924 + \u0941 = \u0915\u094d\u0924\u0941<br data-start=\"2758\" data-end=\"2761\" \/><em data-start=\"2761\" data-end=\"2776\">kta + u = ktu<\/em><\/p>\n<p data-start=\"2778\" data-end=\"2815\">The consonant cluster stays together.<\/p>\n<p data-start=\"2817\" data-end=\"2878\">The vowel sign changes the vowel sound of the whole syllable.<\/p>\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"2880\" data-end=\"2894\">Simple Rule<\/h2>\n<p data-start=\"2896\" data-end=\"2947\">A vowel sign applies to the whole conjunct cluster.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"oire46\" data-start=\"2954\" data-end=\"2969\">5. Half-Forms<\/h1>\n<p data-start=\"2971\" data-end=\"3018\">A half-form is a shortened form of a consonant.<\/p>\n<p data-start=\"3020\" data-end=\"3034\">It shows that:<\/p>\n<ol data-start=\"3036\" data-end=\"3117\">\n<li data-section-id=\"7iiv13\" data-start=\"3036\" data-end=\"3073\">the consonant has no vowel sound<\/li>\n<li data-section-id=\"46tmgf\" data-start=\"3074\" data-end=\"3117\">the consonant joins the next consonant<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"3119\" data-end=\"3131\">For example:<\/p>\n<p data-start=\"3133\" data-end=\"3161\">\u0924 + \u092f can become \u0924\u094d\u092f<br data-start=\"3153\" data-end=\"3156\" \/><em data-start=\"3156\" data-end=\"3161\">tya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3163\" data-end=\"3191\">\u092a + \u0930 can become \u092a\u094d\u0930<br data-start=\"3183\" data-end=\"3186\" \/><em data-start=\"3186\" data-end=\"3191\">pra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3193\" data-end=\"3221\">\u092c + \u092f can become \u092c\u094d\u092f<br data-start=\"3213\" data-end=\"3216\" \/><em data-start=\"3216\" data-end=\"3221\">bya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3223\" data-end=\"3280\">Half-forms help Nepali write consonant clusters smoothly.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"y5ycml\" data-start=\"3287\" data-end=\"3337\">6. Pattern 1: Dropping the Right-Side Downstroke<\/h1>\n<p data-start=\"3339\" data-end=\"3415\">Many consonants make a half-form by dropping the right-side vertical stroke.<\/p>\n<p data-start=\"3417\" data-end=\"3476\">The consonant becomes shorter and joins the next consonant.<\/p>\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"3478\" data-end=\"3492\">Simple Rule<\/h2>\n<p data-start=\"3494\" data-end=\"3531\">Full consonant \u2192 half-form \u2192 conjunct<\/p>\n<p data-start=\"3533\" data-end=\"3542\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"3544\" data-end=\"3574\">\u0924 \u2192 \u0924\u094d\u200d \u2192 \u0924\u094d\u092f<br data-start=\"3557\" data-end=\"3560\" \/><em data-start=\"3560\" data-end=\"3574\">ta \u2192 t \u2192 tya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3576\" data-end=\"3606\">\u092a \u2192 \u092a\u094d\u200d \u2192 \u092a\u094d\u092f<br data-start=\"3589\" data-end=\"3592\" \/><em data-start=\"3592\" data-end=\"3606\">pa \u2192 p \u2192 pya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3608\" data-end=\"3638\">\u092c \u2192 \u092c\u094d\u200d \u2192 \u092c\u094d\u092f<br data-start=\"3621\" data-end=\"3624\" \/><em data-start=\"3624\" data-end=\"3638\">ba \u2192 b \u2192 bya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3608\" data-end=\"3638\">\n<h2 id=\"tablepress-34-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-34\">Table 1.6.1 \u2013 Pattern 1: Dropping the Right-Side Downstroke<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-34-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-34\">The table below shows common half forms made by dropping the right-side downstroke and joining the next consonant.<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-34\" class=\"tablepress tablepress-id-34\" aria-labelledby=\"tablepress-34-name\" aria-describedby=\"tablepress-34-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Full consonant<\/th>\n<th class=\"column-2\">Half form (no vowel)<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example cluster<\/th>\n<th class=\"column-4\">Read as<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0916<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0916\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0916\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>khya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0917<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0917\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0917\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>gya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0918<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0918\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0918\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>ghya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u091a<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091a\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091a\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>cya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-6\">\n<td class=\"column-1\">\u091c<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091c\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091c\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>jya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-7\">\n<td class=\"column-1\">\u091d<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091d\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091d\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>jhya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-8\">\n<td class=\"column-1\">\u091e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091e\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091e\u094d\u091a, \u091e\u094d\u091c<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>\u00f1c, \u00f1ja<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-9\">\n<td class=\"column-1\">\u0923<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0923\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0923\u094d\u091f, \u0923\u094d\u0921<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>\u1e47\u1e6da, \u1e47\u1e0da<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-10\">\n<td class=\"column-1\">\u0924<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0924\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0924\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>tya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-11\">\n<td class=\"column-1\">\u0925<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0925\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0925\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>thya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-12\">\n<td class=\"column-1\">\u0927<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0927\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0927\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>dhya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-13\">\n<td class=\"column-1\">\u0928<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0928\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0928\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>nya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-14\">\n<td class=\"column-1\">\u092a<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092a\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092a\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>pya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-15\">\n<td class=\"column-1\">\u092c<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092c\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092c\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>bya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-16\">\n<td class=\"column-1\">\u092d<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092d\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092d\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>bhya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-17\">\n<td class=\"column-1\">\u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092e\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092e\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>mya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-18\">\n<td class=\"column-1\">\u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092f\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092f\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>yya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-19\">\n<td class=\"column-1\">\u0932<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0932\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0932\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>lya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-20\">\n<td class=\"column-1\">\u0935<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0935\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0935\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>wya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-21\">\n<td class=\"column-1\">\u0936<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0936\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0936\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>\u015bya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-22\">\n<td class=\"column-1\">\u0937<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0937\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0937\u094d\u091f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>\u1e63\u1e6da<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-23\">\n<td class=\"column-1\">\u0938<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0938\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0938\u094d\u092f, \u0938\u094d\u0924<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>sya, sta<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-24\">\n<td class=\"column-1\">\u0915\u094d\u0937<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0915\u094d\u0937\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f, \u0915\u094d\u0937\u094d\u092e<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>k\u1e63ya, k\u1e63ma<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-25\">\n<td class=\"column-1\">\u0924\u094d\u0930<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0924\u094d\u0930\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0924\u094d\u0930\u094d\u092f, \u0924\u094d\u0930\u094d\u0935<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>trya, trwa<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-26\">\n<td class=\"column-1\">\u091c\u094d\u091e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091c\u094d\u091e\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091c\u094d\u091e\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>j\u00f1ya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-34 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"4112\" data-end=\"4126\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"4128\" data-end=\"4184\">Do not worry if the half-form looks unfamiliar at first.<\/p>\n<p data-start=\"4186\" data-end=\"4245\">Focus on recognizing the whole conjunct as one visual unit.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"vnb6wq\" data-start=\"4252\" data-end=\"4287\">7. Pattern 2: Small Shape Changes<\/h1>\n<p data-start=\"4289\" data-end=\"4335\">Some consonants change shape in a smaller way.<\/p>\n<p data-start=\"4337\" data-end=\"4399\">They may lose a curve, shorten a part, or join more compactly.<\/p>\n<p data-start=\"4401\" data-end=\"4410\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"4412\" data-end=\"4441\">\u0915\u094d + \u0915 = \u0915\u094d\u0915<br data-start=\"4424\" data-end=\"4427\" \/><em data-start=\"4427\" data-end=\"4441\">k + ka = kka<\/em><\/p>\n<p data-start=\"4443\" data-end=\"4474\">\u092b\u094d + \u092f = \u092b\u094d\u092f<br data-start=\"4455\" data-end=\"4458\" \/><em data-start=\"4458\" data-end=\"4474\">ph + ya = phya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"4443\" data-end=\"4474\">\n<h2 id=\"tablepress-35-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-35\">Table 1.6.2 \u2013 Pattern 2: Small Shape Changes<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-35-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-35\">The table below gives a quick, visual reference for how a consonant looks in its full form, how it looks in its half form, and how that half form appears when it joins another consonant to make a cluster (conjunct). <\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-35\" class=\"tablepress tablepress-id-35\" aria-labelledby=\"tablepress-35-name\" aria-describedby=\"tablepress-35-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Full consonant<\/th>\n<th class=\"column-2\">Half form<\/th>\n<th class=\"column-3\">Cluster<\/th>\n<th class=\"column-4\">Read as<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0915<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0915\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0915\u094d\u0915<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>kka<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u092b<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092b\u094d\u200d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092b\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-4\"><em>phya<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-35 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"1csh7p\" data-start=\"4627\" data-end=\"4641\">Simple Rule<\/h2>\n<p data-start=\"4643\" data-end=\"4690\">The shape may change, but the idea is the same:<\/p>\n<p data-start=\"4692\" data-end=\"4727\">no vowel + joins the next consonant<\/p>\n<h1 data-section-id=\"gxrv5m\" data-start=\"4734\" data-end=\"4777\"><span role=\"text\">8. Pattern 3: Using the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"4767\" data-end=\"4776\">halanta<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"4779\" data-end=\"4828\">Sometimes the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"4800\" data-end=\"4809\">halanta<\/em>) is shown clearly.<\/p>\n<p data-start=\"4830\" data-end=\"4877\">This makes the consonant cluster easier to see.<\/p>\n<p data-start=\"4879\" data-end=\"4887\">Example:<\/p>\n<p data-start=\"4889\" data-end=\"4918\">\u0919\u094d + \u0917 = \u0919\u094d\u0917<br data-start=\"4901\" data-end=\"4904\" \/><em data-start=\"4904\" data-end=\"4918\">\u1e45 + ga = \u1e45ga<\/em><\/p>\n<p data-start=\"4920\" data-end=\"4949\">\u091f\u094d + \u0928 = \u091f\u094d\u0928<br data-start=\"4932\" data-end=\"4935\" \/><em data-start=\"4935\" data-end=\"4949\">\u1e6d + na = \u1e6dna<\/em><\/p>\n<p data-start=\"4951\" data-end=\"4980\">\u0921\u094d + \u0928 = \u0921\u094d\u0928<br data-start=\"4963\" data-end=\"4966\" \/><em data-start=\"4966\" data-end=\"4980\">\u1e0d + na = \u1e0dna<\/em><\/p>\n<p data-start=\"4951\" data-end=\"4980\">\n<h2 id=\"tablepress-36-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-36\">Table 1.6.3 \u2013 Pattern 3: Using \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (halanta) to Make a Pure Consonant<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-36-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-36\">The table below gives a quick, visual reference for how a consonant looks in its full form, how it looks with a halanta (\u094d) in its half form (showing the \u201cbare\u201d consonant with no vowel), and how that halant form appears when it joins another consonant to make a cluster (conjunct). <\/p>\n<p><\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-36\" class=\"tablepress tablepress-id-36\" aria-labelledby=\"tablepress-36-name\" aria-describedby=\"tablepress-36-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Full consonant<\/th>\n<th class=\"column-2\">Half form<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example cluster<\/th>\n<th class=\"column-4\">Example word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0919<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0919\u094d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0919\u094d\u0917<\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0905\u0919\u094d\u0917<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u091f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091f\u094d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091f\u094d\u0928<\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0915\u093e\u091f\u094d\u0928\u0941<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0921<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0921\u094d\u0928<\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0917\u093e\u0921\u094d\u0928\u0941<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-36 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"5209\" data-end=\"5223\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"5225\" data-end=\"5291\">In learning materials, the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"5259\" data-end=\"5268\">halanta<\/em>) may be shown clearly.<\/p>\n<p data-start=\"5293\" data-end=\"5362\">In regular writing, the consonants may join into a more compact form.<\/p>\n<p data-start=\"2814\" data-end=\"2828\">\n<div id=\"h5p-75\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-75\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"75\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Unit 6 Worksheet - Consonant Clusters\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"textbox\">\n<h2 data-section-id=\"c8g9sf\" data-start=\"2830\" data-end=\"2860\">7. Check Your Understanding<\/h2>\n<p data-start=\"2862\" data-end=\"2875\">\n<div id=\"h5p-76\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-76\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"76\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Form Conjuncts with \u092f (Drag the Words)\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<p data-start=\"2877\" data-end=\"2890\">\n<div id=\"h5p-77\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-77\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"77\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Each box shows a consonant half form. Drag the word that uses that half form into the matching box.\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h1 data-section-id=\"13l5ebm\" data-start=\"5369\" data-end=\"5403\"><span role=\"text\">9. Special Behaviour of \u0930 (<em data-start=\"5398\" data-end=\"5402\">ra<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"5405\" data-end=\"5460\">The consonant \u0930 (<em data-start=\"5422\" data-end=\"5426\">ra<\/em>) behaves differently in clusters.<\/p>\n<p data-start=\"5462\" data-end=\"5521\">It can appear in different forms depending on its position.<\/p>\n<p data-start=\"5523\" data-end=\"5543\">\u0930 (<em data-start=\"5526\" data-end=\"5530\">ra<\/em>) can appear:<\/p>\n<ol data-start=\"5545\" data-end=\"5630\">\n<li data-section-id=\"1hctuub\" data-start=\"5545\" data-end=\"5574\">before another consonant<\/li>\n<li data-section-id=\"wycisd\" data-start=\"5575\" data-end=\"5603\">after another consonant<\/li>\n<li data-section-id=\"1al2pc7\" data-start=\"5604\" data-end=\"5630\">below some consonants<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"5632\" data-end=\"5673\">You will learn these patterns one by one.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"56fc4f\" data-start=\"5680\" data-end=\"5720\"><span role=\"text\">10. \u0930 (<em data-start=\"5689\" data-end=\"5693\">ra<\/em>) as the First Member: Reph<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"5722\" data-end=\"5816\">When \u0930 (<em data-start=\"5730\" data-end=\"5734\">ra<\/em>) comes first in a cluster, it is written as a mark above the following consonant.<\/p>\n<p data-start=\"5818\" data-end=\"5843\">This mark is called reph.<\/p>\n<p data-start=\"5845\" data-end=\"5853\">Example:<\/p>\n<p data-start=\"5855\" data-end=\"5867\">\u0930\u094d + \u092e = \u0930\u094d\u092e<\/p>\n<p data-start=\"5869\" data-end=\"5931\">In words, you may see the \u0930 sound written above the consonant.<\/p>\n<h2 data-section-id=\"1a6p7p5\" data-start=\"5933\" data-end=\"5949\">Reading Order<\/h2>\n<p data-start=\"5951\" data-end=\"5962\">Read it as:<\/p>\n<p data-start=\"5964\" data-end=\"5979\"><em data-start=\"5964\" data-end=\"5979\">r + consonant<\/em><\/p>\n<p data-start=\"5964\" data-end=\"5979\">\n<h2 id=\"tablepress-37-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-37\">Table 1.6.4 \u2013 \u0930 (ra) as the First Member<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-37-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-37\">The table below shows common words where reph represents \u0930\u094d as the first member of the cluster.<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-37\" class=\"tablepress tablepress-id-37\" aria-labelledby=\"tablepress-37-name\" aria-describedby=\"tablepress-37-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Breakdown<\/th>\n<th class=\"column-2\">Word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0927 + \u0930\u094d + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0927\u0930\u094d\u092e (<em>dharma<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0938 + \u0930\u094d + \u0926\u0940<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0938\u0930\u094d\u0926\u0940 (<em>sard\u012b<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0915 + \u0930\u094d + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0915\u0930\u094d\u092e (<em>karma<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u092e\u093e + \u0930\u094d + \u0917<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092e\u093e\u0930\u094d\u0917 (<em>m\u0101rga<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-37 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"6207\" data-end=\"6221\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"6223\" data-end=\"6307\">Even if the reph appears above the consonant, read the \u0930 sound before the consonant.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"110nopt\" data-start=\"6314\" data-end=\"6349\"><span role=\"text\">11. \u0930 (<em data-start=\"6323\" data-end=\"6327\">ra<\/em>) as the Second Member<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"6351\" data-end=\"6426\">When \u0930 (<em data-start=\"6359\" data-end=\"6363\">ra<\/em>) comes after another consonant, it attaches to that consonant.<\/p>\n<p data-start=\"6428\" data-end=\"6437\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"6439\" data-end=\"6459\">\u0917\u094d + \u0930 = \u0917\u094d\u0930<br data-start=\"6451\" data-end=\"6454\" \/><em data-start=\"6454\" data-end=\"6459\">gra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"6461\" data-end=\"6481\">\u0926\u094d + \u0930 = \u0926\u094d\u0930<br data-start=\"6473\" data-end=\"6476\" \/><em data-start=\"6476\" data-end=\"6481\">dra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"6483\" data-end=\"6504\">\u092d\u094d + \u0930 = \u092d\u094d\u0930<br data-start=\"6495\" data-end=\"6498\" \/><em data-start=\"6498\" data-end=\"6504\">bhra<\/em><\/p>\n<h2 data-section-id=\"1a6p7p5\" data-start=\"6506\" data-end=\"6522\">Reading Order<\/h2>\n<p data-start=\"6524\" data-end=\"6535\">Read it as:<\/p>\n<p data-start=\"6537\" data-end=\"6552\">consonant + <em data-start=\"6549\" data-end=\"6552\">r<\/em><\/p>\n<p data-start=\"6537\" data-end=\"6552\">\n<h2 id=\"tablepress-38-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-38\">Table 1.6.5 \u2013 \u0930 (ra) as the Second Member<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-38-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-38\">The table below shows common words where \u0930 is the second member of the cluster.<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-38\" class=\"tablepress tablepress-id-38\" aria-labelledby=\"tablepress-38-name\" aria-describedby=\"tablepress-38-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Breakdown<\/th>\n<th class=\"column-2\">Word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0917\u094d + \u0930\u093e + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e (<em>gr\u0101ma<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u0930 + \u0935<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u0930\u0935 (<em>drawa<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u092d\u094d + \u0930 + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092d\u094d\u0930\u092e (<em>bhrama<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-38 from cache --><\/p>\n<h1 data-section-id=\"1n3f19n\" data-start=\"6752\" data-end=\"6778\"><span role=\"text\">12. Retroflex + \u0930 (<em data-start=\"6773\" data-end=\"6777\">ra<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"6780\" data-end=\"6853\">With \u091f, \u0920, \u0921, and \u0922, the \u0930 marker is usually written below the consonant.<\/p>\n<p data-start=\"6855\" data-end=\"6864\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"6866\" data-end=\"6877\">\u091f\u094d\u0930<br data-start=\"6869\" data-end=\"6872\" \/><em data-start=\"6872\" data-end=\"6877\">\u1e6dra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"6879\" data-end=\"6890\">\u0921\u094d\u0930<br data-start=\"6882\" data-end=\"6885\" \/><em data-start=\"6885\" data-end=\"6890\">\u1e0dra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"6892\" data-end=\"6914\">This is still read as:<\/p>\n<p data-start=\"6916\" data-end=\"6931\">consonant + <em data-start=\"6928\" data-end=\"6931\">r<\/em><\/p>\n<p data-start=\"3659\" data-end=\"3674\">\n<h2 id=\"tablepress-39-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-39\">Table 1.6.6 \u2013 Retroflex + \u0930 (ra)<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-39-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-39\">The table below shows frequent borrowed and everyday words that use this retroflex + \u0930 pattern.<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-39\" class=\"tablepress tablepress-id-39\" aria-labelledby=\"tablepress-39-name\" aria-describedby=\"tablepress-39-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Breakdown<\/th>\n<th class=\"column-2\">Word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u091f\u094d + \u0930 + \u0915<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091f\u094d\u0930\u0915 (<em>\u1e6drak<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0921\u094d + \u0930 + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d\u0930\u092e (<em>\u1e0dram<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u091f\u094d + \u0930\u0947 + \u0928<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091f\u094d\u0930\u0947\u0928 (<em>\u1e6dren<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u0921\u094d + \u0930\u093e + \u0907 + \u092d + \u0930<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d\u0930\u093e\u0907\u092d\u0930 (<em>\u1e0dr\u0101ibhar<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-6\">\n<td class=\"column-1\">\u0921\u094d + \u0930\u0947 + \u0938\u094d<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 (<em>\u1e0dres<\/em>)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-39 from cache --><\/p>\n<p data-start=\"3676\" data-end=\"3690\">\n<div id=\"h5p-78\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-78\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"78\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Unit 6 Worksheet - r-clusters\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"7194\" data-end=\"7208\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"7210\" data-end=\"7295\">The \u0930 sign may appear below the consonant, but you still read it after the consonant.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"hzuvys\" data-start=\"7302\" data-end=\"7333\">13. Special Conjunct Patterns<\/h1>\n<p data-start=\"7335\" data-end=\"7386\">Some conjuncts are best learned as visual patterns.<\/p>\n<p data-start=\"7388\" data-end=\"7433\">Do not try to analyze every part immediately.<\/p>\n<p data-start=\"7435\" data-end=\"7476\">First, learn to recognize the full shape.<\/p>\n<p data-start=\"7478\" data-end=\"7502\">Common patterns include:<\/p>\n<ol data-start=\"7504\" data-end=\"7633\">\n<li data-section-id=\"l7p49j\" data-start=\"7504\" data-end=\"7526\">double consonants<\/li>\n<li data-section-id=\"3vrwby\" data-start=\"7527\" data-end=\"7549\">hanging conjuncts<\/li>\n<li data-section-id=\"1p257d8\" data-start=\"7550\" data-end=\"7575\">retroflex + \u092f (<em data-start=\"7568\" data-end=\"7572\">ya<\/em>)<\/li>\n<li data-section-id=\"18pb24o\" data-start=\"7576\" data-end=\"7604\">conjuncts with \u0926 (<em data-start=\"7597\" data-end=\"7601\">da<\/em>)<\/li>\n<li data-section-id=\"1e5bpqy\" data-start=\"7605\" data-end=\"7633\">conjuncts with \u0939 (<em data-start=\"7626\" data-end=\"7630\">ha<\/em>)<\/li>\n<\/ol>\n<h1 data-section-id=\"1k4b528\" data-start=\"7640\" data-end=\"7663\">14. Double Consonants<\/h1>\n<p data-start=\"7665\" data-end=\"7704\">Double consonants are called geminates.<\/p>\n<p data-start=\"7706\" data-end=\"7773\">They happen when the same consonant is written twice in a conjunct.<\/p>\n<p data-start=\"7775\" data-end=\"7784\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"7786\" data-end=\"7797\">\u0915\u094d\u0915<br data-start=\"7789\" data-end=\"7792\" \/><em data-start=\"7792\" data-end=\"7797\">kka<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7799\" data-end=\"7810\">\u092a\u094d\u092a<br data-start=\"7802\" data-end=\"7805\" \/><em data-start=\"7805\" data-end=\"7810\">ppa<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7812\" data-end=\"7823\">\u092e\u094d\u092e<br data-start=\"7815\" data-end=\"7818\" \/><em data-start=\"7818\" data-end=\"7823\">mma<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7825\" data-end=\"7872\">These sounds are often slightly longer or held.<\/p>\n<p data-start=\"7874\" data-end=\"7890\">Common examples:<\/p>\n<p data-start=\"7892\" data-end=\"7907\">\u092a\u0915\u094d\u0915\u093e<br data-start=\"7897\" data-end=\"7900\" \/><em data-start=\"7900\" data-end=\"7907\">pakk\u0101<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7909\" data-end=\"7925\">\u091a\u092a\u094d\u092a\u0932<br data-start=\"7914\" data-end=\"7917\" \/><em data-start=\"7917\" data-end=\"7925\">cappal<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7927\" data-end=\"7942\">\u091c\u092e\u094d\u092e\u093e<br data-start=\"7932\" data-end=\"7935\" \/><em data-start=\"7935\" data-end=\"7942\">jamm\u0101<\/em><\/p>\n<p data-start=\"7927\" data-end=\"7942\">\n<h2 id=\"tablepress-40-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-40\">Table 1.6.7 \u2013 Double Consonants<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-40-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-40\">This table shows geminate (double) consonants in Nepali\u2014cases where the same consonant is written twice as a conjunct.<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-40\" class=\"tablepress tablepress-id-40\" aria-labelledby=\"tablepress-40-name\" aria-describedby=\"tablepress-40-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Built from<\/th>\n<th class=\"column-2\">Conjunct<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0915\u094d\u200d + \u0915<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0915\u094d\u0915<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092a\u0915\u094d\u0915\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u092c\u094d\u200d + \u092c<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092c\u094d\u092c<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0921\u092c\u094d\u092c\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u092a\u094d\u200d + \u092a<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092a\u094d\u092a<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091a\u092a\u094d\u092a\u0932<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u092e\u094d\u200d + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u092e\u094d\u092e<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091c\u092e\u094d\u092e\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-40 from cache --><\/p>\n<h1 data-section-id=\"q4ryvs\" data-start=\"8141\" data-end=\"8178\">15. Descending or Hanging Conjuncts<\/h1>\n<p data-start=\"8180\" data-end=\"8211\">Some conjuncts extend downward.<\/p>\n<p data-start=\"8213\" data-end=\"8262\">These are called descending or hanging conjuncts.<\/p>\n<p data-start=\"8264\" data-end=\"8308\">They often appear with retroflex consonants.<\/p>\n<p data-start=\"8310\" data-end=\"8319\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"8321\" data-end=\"8333\">\u0920\u094d\u0920<br data-start=\"8324\" data-end=\"8327\" \/><em data-start=\"8327\" data-end=\"8333\">\u1e6d\u1e6dha<\/em><\/p>\n<p data-start=\"8335\" data-end=\"8346\">\u0921\u094d\u0921<br data-start=\"8338\" data-end=\"8341\" \/><em data-start=\"8341\" data-end=\"8346\">\u1e0d\u1e0da<\/em><\/p>\n<p data-start=\"8348\" data-end=\"8359\">\u091f\u094d\u091f<br data-start=\"8351\" data-end=\"8354\" \/><em data-start=\"8354\" data-end=\"8359\">\u1e6d\u1e6da<\/em><\/p>\n<p data-start=\"8348\" data-end=\"8359\">\n<h2 id=\"tablepress-41-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-41\">Table 1.6.8 \u2013 Descending or Hanging Conjuncts<\/h2>\n<table id=\"tablepress-41\" class=\"tablepress tablepress-id-41\" aria-labelledby=\"tablepress-41-name\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Built from<\/th>\n<th class=\"column-2\">Conjunct<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0920\u094d + \u0920<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0920\u094d\u0920<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091a\u093f\u0920\u094d\u0920\u0940<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0921\u094d + \u0921<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d\u0921<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0917\u0921\u094d\u0921\u0940<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u091f\u094d + \u091f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091f\u094d\u091f<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091b\u091f\u094d\u091f\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u0923\u094d + \u0923<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0923\u094d\u0923<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0905\u0923\u094d\u0923\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-41 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"8568\" data-end=\"8582\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"8584\" data-end=\"8664\">If a conjunct drops below the normal writing line, it may be a hanging conjunct.<\/p>\n<p data-start=\"8666\" data-end=\"8705\">Try to recognize it as one visual unit.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"10bk3ln\" data-start=\"8712\" data-end=\"8738\"><span role=\"text\">16. Retroflex + \u092f (<em data-start=\"8733\" data-end=\"8737\">ya<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"8740\" data-end=\"8815\">When \u091f, \u0920, \u0921, and \u0922 combine with \u092f (<em data-start=\"8776\" data-end=\"8780\">ya<\/em>), the \u092f appears in a compact form.<\/p>\n<p data-start=\"8817\" data-end=\"8865\">These are best learned as fixed visual patterns.<\/p>\n<p data-start=\"8817\" data-end=\"8865\">\n<h2 id=\"tablepress-42-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-42\">Table 1.6.9 \u2013 Retroflex + \u092f (ya)<\/h2>\n<table id=\"tablepress-42\" class=\"tablepress tablepress-id-42\" aria-labelledby=\"tablepress-42-name\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Built from<\/th>\n<th class=\"column-2\">Conjunct<\/th>\n<th class=\"column-3\">Read as<\/th>\n<th class=\"column-4\">Example word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u091f\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u091f\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\"><em>\u1e6dya<\/em><\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0915\u091f\u094d\u092f\u093e\u0919\u094d\u0917\u094d\u0930\u094b<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0920\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0920\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\"><em>\u1e6dhya<\/em><\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0920\u094d\u092f\u093e\u0915\u094d\u0915\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0921\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0921\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\"><em>\u1e0dya<\/em><\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0917\u0941\u0921\u094d\u092f\u093e\u0909\u0928\u0941<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u0922\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0922\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\"><em>\u1e0dhya<\/em><\/td>\n<td class=\"column-4\">\u0922\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u092a<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-42 from cache --><\/p>\n<h1 data-section-id=\"nprs61\" data-start=\"9130\" data-end=\"9159\"><span role=\"text\">17. Conjuncts with \u0926 (<em data-start=\"9154\" data-end=\"9158\">da<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"9161\" data-end=\"9222\">When \u0926 (<em data-start=\"9169\" data-end=\"9173\">da<\/em>) comes first, it forms several common conjuncts.<\/p>\n<p data-start=\"9224\" data-end=\"9238\">These include:<\/p>\n<p data-start=\"9240\" data-end=\"9251\">\u0926\u094d\u0935<br data-start=\"9243\" data-end=\"9246\" \/><em data-start=\"9246\" data-end=\"9251\">dwa<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9253\" data-end=\"9264\">\u0926\u094d\u0930<br data-start=\"9256\" data-end=\"9259\" \/><em data-start=\"9259\" data-end=\"9264\">dra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9266\" data-end=\"9277\">\u0926\u094d\u092f<br data-start=\"9269\" data-end=\"9272\" \/><em data-start=\"9272\" data-end=\"9277\">dya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9279\" data-end=\"9291\">\u0926\u094d\u0927<br data-start=\"9282\" data-end=\"9285\" \/><em data-start=\"9285\" data-end=\"9291\">ddha<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9279\" data-end=\"9291\">\n<h2 id=\"tablepress-43-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-43\">Table 1.6.10 \u2013 Common Conjuncts with \u0926 (da)<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-43-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-43\">This table lists frequent conjuncts formed when \u0926\u094d (d) combines with another consonant (\u0926\u094d + C). <\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-43\" class=\"tablepress tablepress-id-43\" aria-labelledby=\"tablepress-43-name\" aria-describedby=\"tablepress-43-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Built from<\/th>\n<th class=\"column-2\">Conjunct<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example word<\/th>\n<th class=\"column-4\">Note<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u0926<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u0926<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092c\u0926\u094d\u0926\u0932<\/td>\n<td class=\"column-4\">variant\/loan<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u0927<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u0927<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092c\u0941\u0926\u094d\u0927<\/td>\n<td class=\"column-4\">very common<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u092d<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u092d<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0926\u094d\u092d\u093e\u0935<\/td>\n<td class=\"column-4\">Sanskrit\/literary<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u0935<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u0935<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930<\/td>\n<td class=\"column-4\">common<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-6\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u0930<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u0930<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0926\u094d\u0930\u0941\u0924<\/td>\n<td class=\"column-4\">Sanskrit\/literary<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-7\">\n<td class=\"column-1\">\u0926\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0926\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e<\/td>\n<td class=\"column-4\">common<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-43 from cache --><\/p>\n<h2 data-section-id=\"sknm8b\" data-start=\"9655\" data-end=\"9669\">Learner Tip<\/h2>\n<p data-start=\"9671\" data-end=\"9708\">Do not try to build these every time.<\/p>\n<p data-start=\"9710\" data-end=\"9744\">Learn them as common visual forms.<\/p>\n<h1 data-section-id=\"zygv9h\" data-start=\"9751\" data-end=\"9780\"><span role=\"text\">18. Conjuncts with \u0939 (<em data-start=\"9775\" data-end=\"9779\">ha<\/em>)<\/span><\/h1>\n<p data-start=\"9782\" data-end=\"9840\">When \u0939 (<em data-start=\"9790\" data-end=\"9794\">ha<\/em>) comes first, it forms distinctive conjuncts.<\/p>\n<p data-start=\"9842\" data-end=\"9851\">Examples:<\/p>\n<p data-start=\"9853\" data-end=\"9864\">\u0939\u094d\u092e<br data-start=\"9856\" data-end=\"9859\" \/><em data-start=\"9859\" data-end=\"9864\">hma<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9866\" data-end=\"9877\">\u0939\u094d\u0928<br data-start=\"9869\" data-end=\"9872\" \/><em data-start=\"9872\" data-end=\"9877\">hna<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9879\" data-end=\"9890\">\u0939\u094d\u0930<br data-start=\"9882\" data-end=\"9885\" \/><em data-start=\"9885\" data-end=\"9890\">hra<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9892\" data-end=\"9903\">\u0939\u094d\u092f<br data-start=\"9895\" data-end=\"9898\" \/><em data-start=\"9898\" data-end=\"9903\">hya<\/em><\/p>\n<p data-start=\"9905\" data-end=\"9957\">These are common in formal and Sanskrit-based words.<\/p>\n<p data-start=\"9905\" data-end=\"9957\">\n<h2 id=\"tablepress-44-name\" class=\"tablepress-table-name tablepress-table-name-id-44\">Table 1.6.11 \u2013 Common Conjuncts with \u0939 (ha)<\/h2>\n<p><span id=\"tablepress-44-description\" class=\"tablepress-table-description tablepress-table-description-id-44\">This table lists common conjuncts formed when \u0939\u094d (h) combines with another consonant (\u0939\u094d + C).<\/span><\/p>\n<table id=\"tablepress-44\" class=\"tablepress tablepress-id-44\" aria-labelledby=\"tablepress-44-name\" aria-describedby=\"tablepress-44-description\">\n<thead>\n<tr class=\"row-1\">\n<th class=\"column-1\">Built from<\/th>\n<th class=\"column-2\">Conjunct<\/th>\n<th class=\"column-3\">Example word<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody class=\"row-striping row-hover\">\n<tr class=\"row-2\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u092e<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u092e<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u092c\u094d\u0930\u0939\u094d\u092e<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-3\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u0928<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u0928<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u091a\u093f\u0939\u094d\u0928<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-4\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u0930<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u0930<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0939\u094d\u0930\u0938\u094d\u0935<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-5\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u0935<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u0935<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0939\u094d\u0935\u093e\u0924\u094d\u0924\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-6\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u0932<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u0932<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0939\u094d\u0932\u093e\u0926<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-7\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u092f<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u092f<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0938\u093e\u0939\u094d\u092f<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"row-8\">\n<td class=\"column-1\">\u0939\u094d + \u0923<\/td>\n<td class=\"column-2\">\u0939\u094d\u0923<\/td>\n<td class=\"column-3\">\u0905\u0939\u094d\u0923<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><!-- #tablepress-44 from cache --><\/p>\n<h1 data-section-id=\"100b10\" data-start=\"10249\" data-end=\"10265\">19. Try It Now<\/h1>\n<p data-start=\"10267\" data-end=\"10294\">Read these conjuncts aloud.<\/p>\n<p data-start=\"10296\" data-end=\"10309\">Start slowly.<\/p>\n<p data-start=\"10311\" data-end=\"10342\">Then read again more naturally.<\/p>\n<ol data-start=\"10344\" data-end=\"10533\">\n<li data-section-id=\"1mr9dw2\" data-start=\"10344\" data-end=\"10361\">\u0915\u094d\u0924<br data-start=\"10350\" data-end=\"10353\" \/><em data-start=\"10356\" data-end=\"10361\">kta<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"kwui2s\" data-start=\"10363\" data-end=\"10380\">\u0938\u094d\u0924<br data-start=\"10369\" data-end=\"10372\" \/><em data-start=\"10375\" data-end=\"10380\">sta<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"1bje012\" data-start=\"10382\" data-end=\"10399\">\u092a\u094d\u0930<br data-start=\"10388\" data-end=\"10391\" \/><em data-start=\"10394\" data-end=\"10399\">pra<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"z1jygv\" data-start=\"10401\" data-end=\"10418\">\u0917\u094d\u092f<br data-start=\"10407\" data-end=\"10410\" \/><em data-start=\"10413\" data-end=\"10418\">gya<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"dhwj32\" data-start=\"10420\" data-end=\"10437\">\u0924\u094d\u092f<br data-start=\"10426\" data-end=\"10429\" \/><em data-start=\"10432\" data-end=\"10437\">tya<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"oscn63\" data-start=\"10439\" data-end=\"10456\">\u0928\u094d\u092f<br data-start=\"10445\" data-end=\"10448\" \/><em data-start=\"10451\" data-end=\"10456\">nya<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"joi1ei\" data-start=\"10458\" data-end=\"10475\">\u0915\u094d\u0915<br data-start=\"10464\" data-end=\"10467\" \/><em data-start=\"10470\" data-end=\"10475\">kka<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"t8jp6d\" data-start=\"10477\" data-end=\"10494\">\u092a\u094d\u092a<br data-start=\"10483\" data-end=\"10486\" \/><em data-start=\"10489\" data-end=\"10494\">ppa<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"1a90jys\" data-start=\"10496\" data-end=\"10513\">\u092e\u094d\u092e<br data-start=\"10502\" data-end=\"10505\" \/><em data-start=\"10508\" data-end=\"10513\">mma<\/em><\/li>\n<li data-section-id=\"1lgsahq\" data-start=\"10515\" data-end=\"10533\">\u0924\u094d\u0930<br data-start=\"10522\" data-end=\"10525\" \/><em data-start=\"10528\" data-end=\"10533\">tra<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"10535\" data-end=\"10666\">You can use the audio recorder below to record yourself. Listen to your recording and check whether the consonant cluster is clear.<\/p>\n<p data-start=\"10535\" data-end=\"10666\">\n<div id=\"h5p-605\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-605\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"605\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Audio Recorder\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"TyagGW_tableContainer\">\n<div class=\"group TyagGW_tableWrapper flex flex-col-reverse w-fit\"><\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<p data-start=\"5107\" data-end=\"5121\">\n<div id=\"h5p-79\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-79\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"79\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Unit 6 - Worksheet: Special Conjunctions\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<div class=\"textbox\">\n<h2 data-section-id=\"10uv5wx\" data-start=\"5123\" data-end=\"5154\">Check Your Understanding<\/h2>\n<p data-start=\"11067\" data-end=\"11141\">Use the activity below to practise recognizing common conjunct consonants.<\/p>\n<p data-start=\"11143\" data-end=\"11155\">As you work:<\/p>\n<ol data-start=\"11157\" data-end=\"11351\">\n<li data-section-id=\"1t4wo05\" data-start=\"11157\" data-end=\"11198\">look carefully at the conjunct shape<\/li>\n<li data-section-id=\"x5402k\" data-start=\"11199\" data-end=\"11238\">identify the consonants if you can<\/li>\n<li data-section-id=\"6m7o6c\" data-start=\"11239\" data-end=\"11267\">read the conjunct aloud<\/li>\n<li data-section-id=\"1b967f9\" data-start=\"11268\" data-end=\"11314\">match it with the correct transliteration<\/li>\n<li data-section-id=\"1p5xjd0\" data-start=\"11315\" data-end=\"11351\">repeat the sound after matching<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"11353\" data-end=\"11421\">Remember: focus on recognition first. Speed will come with practice.<\/p>\n<p data-start=\"5156\" data-end=\"5169\">\n<div id=\"h5p-80\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-80\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"80\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Match Component Consonants to Conjuncts\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<div class=\"postbox h5p-sidebar\">\n<div class=\"h5p-action-bar-settings h5p-panel\"><code><\/p>\n<div id=\"h5p-565\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-565\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"565\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Quiz: Nepali Conjunct Characters\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<p><\/code><\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<p data-start=\"5186\" data-end=\"5199\">\n<div id=\"h5p-82\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-82\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"82\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Record and Compare: Conjunct Pronunciation\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"textbox compbox\">\n<h2 data-section-id=\"77pmjm\" data-start=\"80\" data-end=\"99\">Review Questions<\/h2>\n<p data-start=\"11460\" data-end=\"11481\">Answer the questions.<\/p>\n<ol data-start=\"11483\" data-end=\"12140\">\n<li data-section-id=\"fhsaj\" data-start=\"11483\" data-end=\"11517\">What is a conjunct consonant?<\/li>\n<li data-section-id=\"z7lz1p\" data-start=\"11518\" data-end=\"11560\">When does a consonant cluster happen?<\/li>\n<li data-section-id=\"9po3dz\" data-start=\"11561\" data-end=\"11629\">What sound does the first consonant usually lose in a conjunct?<\/li>\n<li data-section-id=\"1bjrvn5\" data-start=\"11630\" data-end=\"11670\">What does the \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"11654\" data-end=\"11663\">halanta<\/em>) do?<\/li>\n<li data-section-id=\"6t2qwn\" data-start=\"11671\" data-end=\"11696\">How do you read \u0915\u094d\u0924?<\/li>\n<li data-section-id=\"rx6oc9\" data-start=\"11697\" data-end=\"11722\">How do you read \u0938\u094d\u0924?<\/li>\n<li data-section-id=\"1h0odtp\" data-start=\"11723\" data-end=\"11782\">What happens when a vowel sign is added to a conjunct?<\/li>\n<li data-section-id=\"1lbo891\" data-start=\"11783\" data-end=\"11808\">What is a half-form?<\/li>\n<li data-section-id=\"1yo9zrm\" data-start=\"11809\" data-end=\"11827\">What is reph?<\/li>\n<li data-section-id=\"5bq55b\" data-start=\"11828\" data-end=\"11892\">How does \u0930 (<em data-start=\"11844\" data-end=\"11848\">ra<\/em>) behave when it comes first in a cluster?<\/li>\n<li data-section-id=\"1dhzt1g\" data-start=\"11893\" data-end=\"11958\">How does \u0930 (<em data-start=\"11909\" data-end=\"11913\">ra<\/em>) behave when it comes second in a cluster?<\/li>\n<li data-section-id=\"1amytwm\" data-start=\"11959\" data-end=\"11992\">What are double consonants?<\/li>\n<li data-section-id=\"1w0o3z4\" data-start=\"11993\" data-end=\"12038\">Give one example of a double consonant.<\/li>\n<li data-section-id=\"1ogp678\" data-start=\"12039\" data-end=\"12072\">What is a hanging conjunct?<\/li>\n<li data-section-id=\"hvi5vy\" data-start=\"12073\" data-end=\"12140\">Why is it helpful to learn some conjuncts as visual patterns?<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"textbox reflectbox\">\n<h2 data-section-id=\"1xzw3lk\" data-start=\"5201\" data-end=\"5223\">19. Self Reflection<\/h2>\n<p data-start=\"5225\" data-end=\"5239\">\n<div id=\"h5p-83\">\n<div class=\"h5p-iframe-wrapper\"><iframe id=\"h5p-iframe-83\" class=\"h5p-iframe\" data-content-id=\"83\" style=\"height:1px\" src=\"about:blank\" frameBorder=\"0\" scrolling=\"no\" title=\"Self-Reflection \u2013 Conjunct Consonants\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"textbox textbox--key-takeaways\">\n<header class=\"textbox__header\">\n<p class=\"textbox__title\">Key Takeaways<\/p>\n<\/header>\n<div class=\"textbox__content\">\n<ul>\n<li data-section-id=\"1a7f5vj\" data-start=\"12665\" data-end=\"12750\">A conjunct consonant is a consonant cluster written inside one \u0905\u0915\u094d\u0937\u0930 (<em data-start=\"12738\" data-end=\"12746\">ak\u1e63ara<\/em>).<\/li>\n<li data-section-id=\"ujoiue\" data-start=\"12751\" data-end=\"12835\">A conjunct usually has two or more consonants with no vowel sound between them.<\/li>\n<li data-section-id=\"1bed47l\" data-start=\"12836\" data-end=\"12912\">The first consonant in a conjunct usually loses its built-in <em data-start=\"12900\" data-end=\"12903\">a<\/em> sound.<\/li>\n<li data-section-id=\"wx4em0\" data-start=\"12913\" data-end=\"12973\">The \u0939\u0932\u0928\u094d\u0924 (<em data-start=\"12927\" data-end=\"12936\">halanta<\/em>) removes the built-in vowel sound.<\/li>\n<li data-section-id=\"1e75c9\" data-start=\"12974\" data-end=\"13056\">A half-form shows that a consonant has no vowel and joins the next consonant.<\/li>\n<li data-section-id=\"1rr0rgh\" data-start=\"13057\" data-end=\"13113\">A vowel sign applies to the whole conjunct cluster.<\/li>\n<li data-section-id=\"g6fhcg\" data-start=\"13114\" data-end=\"13158\">\u0930 (<em data-start=\"13120\" data-end=\"13124\">ra<\/em>) has special forms in clusters.<\/li>\n<li data-section-id=\"1sc5mk2\" data-start=\"13159\" data-end=\"13240\">When \u0930 (<em data-start=\"13170\" data-end=\"13174\">ra<\/em>) comes first, it appears as reph above the following consonant.<\/li>\n<li data-section-id=\"1nqtw08\" data-start=\"13241\" data-end=\"13303\">When \u0930 (<em data-start=\"13252\" data-end=\"13256\">ra<\/em>) comes second, it attaches to the consonant.<\/li>\n<li data-section-id=\"1u1mqka\" data-start=\"13304\" data-end=\"13374\">Some conjuncts extend downward and are called hanging conjuncts.<\/li>\n<li data-section-id=\"1asur6\" data-start=\"13375\" data-end=\"13446\">Double consonants such as \u0915\u094d\u0915, \u092a\u094d\u092a, and \u092e\u094d\u092e are common in Nepali.<\/li>\n<li data-section-id=\"4jku5w\" data-start=\"13447\" data-end=\"13502\" data-is-last-node=\"\">Many conjuncts are best learned as visual patterns.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"author":1076,"menu_order":6,"template":"","meta":{"pb_show_title":"on","pb_short_title":"Unit 6 \u2014 Conjunct Consonants","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":"cc-by"},"chapter-type":[],"contributor":[],"license":[53],"class_list":["post-58","chapter","type-chapter","status-publish","hentry","license-cc-by"],"part":45,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/58","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1076"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/58\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3026,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/58\/revisions\/3026"}],"part":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/45"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/58\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=58"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=58"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/nepali\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=58"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}