{"id":598,"date":"2018-10-17T15:05:25","date_gmt":"2018-10-17T19:05:25","guid":{"rendered":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/tonybates\/?post_type=chapter&p=598"},"modified":"2018-11-13T15:42:07","modified_gmt":"2018-11-13T20:42:07","slug":"8-10-karar-verme","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/pressbooks.bccampus.ca\/tonybates\/chapter\/8-10-karar-verme\/","title":{"raw":"8.10 KARAR VERME","rendered":"8.10 KARAR VERME"},"content":{"raw":"[caption id=\"attachment_601\" align=\"aligncenter\" width=\"807\"]\"\" \u015eekil 8. SECTIONS Modeli[\/caption]\r\n\r\n
\r\n\r\nSon \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fc bitirdiyseniz, medya se\u00e7erken dikkat edilmesi gereken fakt\u00f6rlerin \u00e7oklu\u011fu sizi bunaltm\u0131\u015f olabilir. Evet karma\u015f\u0131k bir konu, ancak e\u011fer bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn tamam\u0131n\u0131 okuduysan\u0131z bilin\u00e7li bir se\u00e7im yapabilecek durumda oldu\u011funuzu s\u00f6yleyebilirim. Bak\u0131n, a\u00e7\u0131klayay\u0131m.\r\n

8.10.1 T\u00fcmdengelimsel ve t\u00fcmevar\u0131msal karar verme<\/h2>\r\nY\u0131llar \u00f6nce, ACTIONS modelini ilk geli\u015ftirdi\u011fimde, b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 bir bili\u015fim firmas\u0131n\u0131n temsilcilerinden biri gelip ACTIONS modelini otomatikle\u015ftirmek istedi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Verilerin bilgisayarlara delikli kartlar yoluyla girildi\u011fi d\u00f6nemden bahsediyorum. Birlikte bir kahve i\u00e7ip konu\u015fmu\u015ftuk ve bana plan\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131. Konu\u015fma \u015f\u00f6yle devam etmi\u015fti:\r\n
Pierre.<\/em> Tony, geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fun model beni ger\u00e7ekten \u00e7ok heyecanland\u0131rd\u0131. Model al\u0131p d\u00fcnyadaki t\u00fcm okullarda ve \u00fcniversitelerde uygulayabiliriz.\r\n\r\nTony<\/em>. Ger\u00e7ekten mi? Bunu nas\u0131l yapmay\u0131 planl\u0131yorsun?\r\n\r\nPierre<\/em>. Her bir \u00f6l\u00e7\u00fct i\u00e7in \u00f6\u011fretmenlerin sormas\u0131 gereken bir dizi soru var. Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131 da, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla, s\u0131n\u0131rl\u0131... Bu yan\u0131tlar\u0131n ne oldu\u011fu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fabilir veya geneli temsil edecek bir \u00f6\u011fretmen setinden yan\u0131tlar\u0131 alabilirsin. Ard\u0131ndan, \u00f6\u011fretmenlerin verdi\u011fi yan\u0131tlara g\u00f6re her teknolojiye bir puan verirsin. Sonras\u0131nda, bir \u00f6\u011fretmen hangi teknolojiyi kullanaca\u011f\u0131na dair karar verme a\u015famas\u0131nda, oturup sorular\u0131 yan\u0131tlar ve verdi\u011fi yan\u0131tlara g\u00f6re bilgisayar en iyi teknoloji se\u00e7imini yapar. \u0130\u015fte bu kadar!\r\n\r\nTony<\/em>. Bunun i\u015fe yarayaca\u011f\u0131n\u0131 zannetmiyorum, Pierre.\r\n\r\nPierre<\/em>: Ama ni\u00e7in?\r\n\r\nTony<\/em>. Emin de\u011filim, ama i\u00e7imden bir ses i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.\r\n\r\nPierre<\/em>. \u0130\u00e7inden bir ses? \u0130ngilizcem o kadar iyi de\u011fil. \u0130\u00e7imden bir ses derken ne kastediyorsun?\r\n\r\nTony<\/em>. Pierre, senin m\u00fckemmel bir \u0130ngilizcen var. Demek istedi\u011fim, verdi\u011fim yan\u0131t\u0131n tamamen ak\u0131lc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131... Bunun ni\u00e7in i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m. \u0130lk olarak, her sorunun belli bir say\u0131da yan\u0131t\u0131 oldu\u011fundan emin de\u011filim. Ama olsa bile i\u015fe yarayaca\u011f\u0131n\u0131 zannetmiyorum.\r\n\r\nPierre<\/em>. Peki, ni\u00e7in?\r\n\r\nTony.<\/em>\u00a0\u00c7\u00fcnk\u00fc her soruya verilen yan\u0131t\u0131n nas\u0131l puanlanaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda bir fikrim yok. Her durumda, sorulara verilen yan\u0131tlar aras\u0131nda bir etkile\u015fim olacakt\u0131r. Hangi teknolojinin kullan\u0131labilece\u011fini belirleyecek olan yan\u0131tlar\u0131n toplanmas\u0131 de\u011fil, yan\u0131tlar\u0131n nas\u0131l bir araya geldi\u011fi... Bili\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda o kadar farkl\u0131 yan\u0131t kombinasyonlar\u0131 olacak ki, her bir teknolojinin se\u00e7imine ili\u015fkin olarak hangi yan\u0131t kombinasyonlar\u0131n\u0131n elimizde olaca\u011f\u0131ndan emin de\u011filim.\r\n\r\nPierre<\/em>. Ama bizim bilgisayarlar\u0131m\u0131z \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve h\u0131zl\u0131. Algoritma kullanarak s\u00fcreci basitle\u015ftirebiliriz.\r\n\r\nTony<\/em>. Evet, ancak \u00f6\u011fretmenlerin medya ve teknoloji se\u00e7imini hangi ko\u015fullar alt\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da dikkate almak zorundas\u0131n\u0131z. \u00d6\u011fretmenler, medyayla ilgili kararlar\u0131 her zaman yap\u0131yor; ama farkl\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda... Bilgisayar\u0131n ba\u015f\u0131na oturup t\u00fcm sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131ktan sonra bilgisayar\u0131n verece\u011fi \u00f6neriyi beklemek bana \u00e7ok pratik gelmiyor.\r\n\r\nPierre<\/em>. Denemek dahi istemiyor musun? Bahsetti\u011fin sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fabiliriz.\r\n\r\nTony<\/em>. Pierre, \u00f6nerin i\u00e7in ger\u00e7ekten te\u015fekk\u00fcr ederim ama i\u00e7imden bir ses bunun i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ve b\u00f6yle bir \u015fey i\u00e7in ne senin ne de kendimin zaman\u0131n\u0131 harcamak istemem.\r\n\r\nPierre<\/em>. Peki o zaman \u00f6\u011fretmenlere ne s\u00f6yleyeceksin? Nas\u0131l karar verecekler?\r\n\r\nTony<\/em>. \u0130\u00e7lerindeki sesi dinlemelerini s\u00f6yleyece\u011fim Pierre, ama ACTIONS modelini kullanarak...<\/blockquote>\r\nC\u00fcmleler tamamen ayn\u0131 olmasa da, bu ger\u00e7ek bir hikaye... Bu senaryoda, t\u00fcmdengelimsel ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme (Pierre) ile t\u00fcmevar\u0131msal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme (Tony) aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz. T\u00fcmdengelimsel ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede, Pierre'in \u00f6nerdi\u011fini yapars\u0131n\u0131z: hangi teknolojinin kullan\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin herhangi bir \u00f6n fikir olmadan ba\u015flay\u0131p SECTIONS modelinin her k\u0131sm\u0131n\u0131n sonunda sordu\u011fum sorular\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc yan\u0131tlar, her soruya verdi\u011finiz yan\u0131ta uygun t\u00fcm olas\u0131 teknolojilerin bir listesini yapar, hangi teknolojinin hangi soru\/\u00f6l\u00e7\u00fct ile en iyi e\u015fle\u015fmeyi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr ve her bir \u00f6l\u00e7\u00fct i\u00e7in verilen \u00f6l\u00e7e\u011fe g\u00f6re her bir teknolojiyi 'puan'land\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Daha sonra t\u00fcm yan\u0131tlar\u0131 birbirine eklemenin bir yolunu arar, belki bunun i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir matris haz\u0131rlar ve sonunda hangi teknolojiyi kullanaca\u011f\u0131n\u0131za karar vermi\u015f olursunuz.\r\n\r\nBenim \u00f6nerim ise daha farkl\u0131... Benimki, karar vermeye t\u00fcmevar\u0131msal bir yakla\u015f\u0131m sergiliyor. T\u00fcmevar\u0131msal ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmenin ana \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc \u015f\u00f6yle:\r\n
Kan\u0131tlar bir araya gelince ger\u00e7ek kan\u0131tlar\u0131n toplam\u0131n\u0131n bir hipotezi ne kadar destekleyece\u011fi, do\u011fru hipotezlerin muhtemelen do\u011fru ve yanl\u0131\u015f hipotezlerin muhtemelen yanl\u0131\u015f oldu\u011funa i\u015faret etmelidir.<\/span>\r\n

Stanford Felsefe Ansiklopedisi<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\nMedya se\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, s\u00fcrecin en ba\u015f\u0131ndayken akl\u0131n\u0131zda olas\u0131 birka\u00e7 teknolojiyle i\u015fe ba\u015flamal\u0131s\u0131n\u0131z (hipotezleriniz - ya da i\u00e7inizdeki ses). Benim \u00f6nerdi\u011fim s\u00fcre\u00e7 \u015f\u00f6yle: hangi teknolojileri kullanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczle ilgili i\u00e7inizdeki sesi dinleyin, ama alternatiflere de kap\u0131y\u0131 kapatmay\u0131n ve sonras\u0131nda SECTIONS modelinin her bir \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne ili\u015fkin sorulan sorular\u0131 tek tek yan\u0131tlayarak ilerleyin. B\u00f6ylece, bir medya veya teknolojinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 desteklemek veya reddetmek i\u00e7in gerekli kan\u0131t\u0131 toplamaya ba\u015flam\u0131\u015f olacaks\u0131n\u0131z. S\u00fcreci tamamlad\u0131ktan sonra ise, hangi medya kombinasyonlar\u0131n\u0131n sizin i\u00e7in en iyisi oldu\u011funa ve bunun nedenine ili\u015fkin 'olas\u0131' bir g\u00f6r\u00fc\u015fe sahip olacaks\u0131n\u0131z. Bu s\u00fcreci, her seferinde tekrarlamak zorunda de\u011filsiniz. Birka\u00e7 kere yapt\u0131ktan sonra, her 'yeni' durumda medya veya teknoloji se\u00e7iminiz daha \u00e7abuk ve daha kolay olacakt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc beyin \u00f6nceki bilgilerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc sakl\u0131yor ve sizin de elde etti\u011finiz yeni bilgileri eski bilgilerinizle birle\u015ftirip d\u00fczenlemek i\u00e7in kullanabilece\u011finiz bir \u00e7er\u00e7eve (SECTIONS modeli) var.\r\n\r\nBu b\u00f6l\u00fcm\u00fc okurken, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeniz gereken bir dizi soruyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131n\u0131z (bu sorular\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kolayl\u0131k olsun diye\u00a0Ek 2<\/a>'de listeledim). \u015eu anda, simyac\u0131ya alt\u0131n\u0131n nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 soran kralla ayn\u0131 durumdas\u0131n\u0131z. 'Asl\u0131nda \u00e7ok kolay' demi\u015fti simyac\u0131, 'filleri d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011finiz s\u00fcrece ger\u00e7ekten \u00e7ok kolay'. Medya ile ilgili \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fc okuyup bitirdikten sonra, kafan\u0131z\u0131n i\u00e7inin fillerle dolu oldu\u011funu tahmin ediyorum. Fillerin orada olmad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek veya onlar yokmu\u015f gibi davranmak kolay de\u011fil... Beynimiz, bu t\u00fcr sezgisel veya t\u00fcmevar\u0131msal kararlar vermek i\u00e7in muhte\u015fem bir ara\u00e7t\u0131r. P\u00fcf noktas\u0131, t\u00fcm bu enformasyonu kafan\u0131z\u0131n bir yerinde sakl\u0131 tutmakt\u0131r; b\u00f6ylelikle ihtiyac\u0131n\u0131z oldu\u011funda saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerden al\u0131p kullanabilirsiniz. Beynimiz bunu \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yapabilir. Alaca\u011f\u0131n\u0131z kararlar her zaman m\u00fckemmel kararlar olmayacakt\u0131r belki; ancak, t\u00fcm bu konular \u00fczerinde kafa yorduysan\u0131z kararlar\u0131n\u0131z \u00e7ok daha iyi olacakt\u0131r. Kaba ama i\u015f g\u00f6r\u00fcr bir pratiklik, ge\u00e7 kalm\u0131\u015f m\u00fckemmel kararlardan daha iyi sonu\u00e7 verir.\r\n

8.10.2 Medya se\u00e7imini ders geli\u015ftirme \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek<\/h2>\r\nMedya se\u00e7imi, d\u0131\u015f d\u00fcnyadan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. \u00d6\u011fretimi tasarlarken, dikkate almam\u0131z gereken \u00e7ok say\u0131da fakt\u00f6r vard\u0131r. E\u011fitim ve \u00f6\u011fretimde teknoloji kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin her karar\u0131n i\u00e7erisinde \u00f6\u011frenme s\u00fcrecine dair varsay\u0131mlar bulunmal\u0131d\u0131r. Hat\u0131rlarsan\u0131z bu kitab\u0131n ba\u015flar\u0131nda, farkl\u0131 epistemolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ve farkl\u0131 \u00f6\u011frenme kuramlar\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretimin tasar\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011finden bahsetmi\u015ftik. Bu etki de, bir \u00f6\u011fretmenin uygun medyay\u0131 se\u00e7ip se\u00e7medi\u011finde belirleyici olacakt\u0131r. Medya se\u00e7imi, ders tasar\u0131m s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ders tasar\u0131m\u0131n\u0131n daha geni\u015f \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisine oturmal\u0131d\u0131r.\r\n\r\nB\u00f6yle bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde, do\u011fru medya ve teknolojilerin se\u00e7ilebilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere \u00f6\u011fretme ve \u00f6\u011frenmeyle ilgili sorulmas\u0131 gereken be\u015f kritik soru bulunmaktad\u0131r:\r\n